شیعیان زیدی یمن و جنبش مقاومت الحوثی
اعظم حمیدپور
در حال حاضر سردمدار قیام زیدیان یمن جریانی است که به نام جریان الحوثی معروف شده است. این جریان در ابتدا بسیار محدود بود ولی روز به روز بر گستره آن افزوده شده است. خاستگاه این حرکت، منطقه شمالی یمن در استان "صعده" است. منطقهای که خاستگاه ابتدایی حکومتهای شیعی زیدی یمن و در طول قرون متمادی با حوزهها و علمای این مذهب عجین گشته است. برای فهم درست این حرکت می توان به برخی باورهای اصیل شیعیان زیدی که در قیام جنبش الحوثی تجلی یافته اشاره کرد.
یمن مرکز اصلی شیعیان زیدی محسوب میگردد و رهبر مذهبی آنان موسوم به امام در این کشور ساکن است. با وجود این شیعه در یمن اکثریت را تشکیل نمیدهد و برآوردها نشان می دهد که 25 تا 40 درصد مردم یمن شیعه زیدی، دوازده امامی و یا اسماعیلی هستند.
در دوره های تاریخی گذشته حکومت یمن بیشتر در دست زیدیان بوده است. جریان زیدیه در یمن که یک جریان ریشهدار 11 قرنی است، در سال 1962 توسط انقلاب جمهوریخواهان در صنعا و به کمک دولت مصر حکومت زیدیه سرنگون شد و در همان سالها علمای زیدیه نیز ترور شدند و با ترور و مهاجرت بسیاری از علمای زیدیه از این منطقه، سعی شد تا شیعه زیدیه کاملاً منزوی گردد.
در حال حاضر سردمدار قیام زیدیان یمن جریانی است که به نام جریان الحوثی معروف شده است. این جریان در ابتدا بسیار محدود بود ولی روز به روز بر گستره آن افزوده شده است. خاستگاه این حرکت، منطقه شمالی یمن در استان "صعده" است. منطقهای که خاستگاه ابتدایی حکومتهای شیعی زیدی یمن و در طول قرون متمادی با حوزهها و علمای این مذهب عجین گشته است. برای فهم درست این حرکت می توان به برخی باورهای اصیل شیعیان زیدی که در قیام جنبش الحوثی تجلی یافته اشاره کرد. باور به عدل الهی، تاکید بر اصل امر به معروف و نهی از منکر، اعتقاد به امامت امام علی(ع) و دو فرزند ایشان، دعوت به قیام علیه حاکمان جور و باور به ظهور منجی –حضرت مهدی (عج)- را می توان انگاره هایی دانست که در جنبش الحوثی تجلی داشته و دارد.
جنبش الحوثی در یمن با پشتگرمی به طایفه بزرگ زیدیهایی که از نظر سابقه سیاسی 11 قرن حاکم بوده اند یکی از ماموریتهای اصلی خود را تشکیل یک حکومت شیعی میدانند. زیدیه در یمن و عربستان دارای طرفدارانی هستند و تشیع اثنی عشری، اسماعیلیه و زیدیه به یکدیگر نزدیکیهایی داشته و نسبت به یکدیگر احساس مسئولیت میکنند. در شرق عربستان نیز شیعیان اثنی عشری به طور بالقوه حامیان زیدیها میباشند. جمعیت حوثیها از فاصله زمانی 1982 تا امروز از 200 نفر به دهها هزار نفر نیروی تربیت یافته رسیده است.
در ابتدای راه مبارزه مسلحانه با دولت مرکزی، "سید حسین الحوثی" به عنوان نخستین رهبر جنبش الحوثی و جمعی از جوانان صعده گروهی به نام "شباب المؤمن" تشکیل دادند که منتقد وضعیت سازشکاری و محافظه کاری حوزه های دینی یمن و علمای آن بودند. این جریان ابتدا باعث رنجش برخی علماء و بزرگان طوایف زیدی گردید و حتی در مقطعی این گروه توسط عالمان زیدی طرد شدند اما عهد شکنی علی عبدالله صالح و زیر پا گذاشتن توافقات قبلی و بمباران مناطق مختلف در استان صعده و استانهای همجوار موج جدیدی را در حمایت مردم از حوثیها بسیج کرد به گونهای که در جریان جنگ ششم صعده از مخالفت علمای زیدی با جنبش مقاومت حوثی به حمایت بدل گشت. رهبر جنبش الحوثی در ادامه راه جمعیت شباب المؤمن را رها نکرد و سعی کرد خلأ فرهنگی موجود در زیدیه را که از همان ابتدا به خاطر اشتغال به جنگ و جهاد در زیدیه ایجاد شده بود، پُر کند. لذا به کار با نوجوان و جوانان پرداخت و سعی نمود یک روحیه آگاهی بخشی و بیداری براساس باورها و ارزش های اصیل شیعی ایجاد کند.[1]
بسیاری از تحلیل گران جریان انقلاب اسلامی و اندیشه های ضد استبدادی و ضد استکباری ناشی از این انقلاب چون تلاش برای نفی محافظه کاری و ظلم پذیری در برابر برخی حکام واپسگرای منطقه و قدرت هایی مانند آمریکا و نیز رژیم اشغالگر قدس را الهام بخش قیام الحوثی ها می دانند، چنانکه به رغم عدم هرگونه امکان ارتباط با جمهوری اسلامی ایران، حاکمان صنعا بدون هیج مدرک مستدلی، تهران را به مداخله در امور داخلی یمن متهم می سازند. علاوه بر این گرایش شدیدی به جریانهای انقلابی مثل حزب الله لبنان در میان این مبارزان زیدی وجود دارد.
در طول سال های فعالیت های سیاسی، فرهنگی و مسلحانه رزمندگان شیعی دولت یمن که طبیعتاً تحمل وجود یک هسته مقاومت شیعی را ندارد در سکوت مجامع بین المللی و اسلامی حمله وسیعی را برعلیه ایشان آغاز و مراکز تجمع آنها رابمباران کرده است تا جایی که در یکی از درگیری های سال 2004 نخستین رهبر الحوثی ها کشته شد و در حال حاضر "عبدالملک الحوثی" رهبری قیام شیعیان یمن را بر عهده دارد.
در وضعیت پس از آتش بس که در ژانویه 2010 به امضای نمایندگان دولت و رهبران الحوثی رسید، این گروه مبارز شیعی به تقویت و بازسازی توان مسلحانه خود پرداخته است. چنانکه پایگاه خبری "الصحوه" وابسته به این گروه مقاومت زیدی در آخرین روزهای سال گذشته میلادی خبر از برگزاری رزمایش گسترده نیروهای نظامی الحوثی در منطقه صعده داده است و به کارگیری سلاح های سنگین به غنیمت گرفته شده از ارتش یمن در جریان درگیری های گذشته نگرانی حکومت مرکزی را به دنبال داشته است.[2]
پی نوشتها
--------------------------------------------------------------------------------
* کارشناس ارشد مطالعات منطقه ای
[1] - http://www.khabaronline.ir/news-22323.aspx
[2] - http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8910050403