گلچین

مرد گوشه کت خود را بالا کشید، تا اندازه ای که نصف صورت چروک خورده و خراشیده اش، در کت مندرس اش گم شد. دستانش را که از سردی بی حس شده بود، داخل جیب کتش کرد. با انگشتانش چند سکه جیبش را بالا و پائین انداخت و راه خود را به طرف کوچه ای تنگ و باریک کج کرد. وارد کوچه که شد، بوی نم خاک باران زده، کل وجودش را پر کرد. سریع به طرف دیوار خانه ها رفت تا از گزند بارانی که امان همه بریده بود، رهایی یابد. در تاریکی بی نهایت شب، آرام آرام به طرف منزل رهسپار شد. تعمداً گام هایش را آرام برمی داشت تا دیرتر به خانه برسد. عجله ای برای زود رسیدن نداشت، زیرا دیر رسیدن او به منزل مساوی می شد با به خواب رفتن فرزندانشان و حسن این کار هم (البته برای او) این بود که وی می توانست حتی برای یک شب از نگاه های منتظر کودکانش، در امان باشد.

شب های متمادی بود که وی بدون آن که بتواند درآمدی داشته باشد، به خانه برمی گشت و هر صبح برای یافتن کار، از خانه به بیرون می زد تا بلکه بتواند روزی زن و فرزندان خود را تأمین کند. اما هر چه بیشتر جست و جو می کرد، کمتر می یافت و این بود که پیکر نحیف اش را، نحیف تر و نحیف تر می کرد و هر روز از دیدن کودکان اش طفره می رفت، چه آنکه نمی توانست آرزوهای کوچک آنها را برآورده کند.

روزهای زیادی بود که وی را از کارخانه اخراج کرده بودند، آن هم به دلیل بحران های اقتصادی و کمبود نقدینگی موجود در کشور. او معنی این حرف ها را به طورکامل نمی دانست. نمی دانست بحران یعنی چه. با اینکه خود غرق در بحران بود. وی معنی کمبود نقدینگی و پائین آمدن نرخ کالاها در کل دنیا را نیز به طور کامل درک نمی کرد. وی نمی دانست LME یعنی چه و یا در بورس لندن چه اتفاقاتی می افتد. او تنها می دانست که باید کار کند و خرجی فرزندان خود را تأمین نماید.

بارها درخیابان هنگامی که همکاران سابق خود که حالا دیگر همگی اخراج شده بودند را می دید، عنوان می شد که باید برای احقاق حقوق از دست رفته، تجمع کنند و فریاد اعتراض خود را به گوش مسئولان برسانند. اما وی حتی معنی تجمع را نیز نمی دانست. وی تنها و تنها کار می خواست. آیا این خواسته بزرگی بود؟

کارگر، واژه مبهم و ترحم انگیز

هنوز درباره اینکه کارگر کیست و چه معنی دارد، ابهامات زیادی مطرح است. اینکه کارگر فردی خوش پوش است که صبح ها با کت و شلوار و کیف سامسونت از منزل خود در یکی از خیابان های متمول نشین شهر بیرون می زند و راهی محل کار خود می شود و سر ماه، حقوق کارگری و نه کارمندی می گیرد و یا فردی که با یک تن پوش خاکی و بیل و کلنگ، در چهار راه ها و میادین منتظر کسی است که بیاید و کاری به وی بسپارد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه زنجان در تعریف حقوق کارگر آمده است که برابر ماده 2 قانون کار، کارگر کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی اعم از مزد، حقوق، سهم، سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار کند. یا طبق تعریف دبیر اجرائی خانه کارگر استان به تمام کسانی که از حاصل دسترنج بازوان خود ارتزاق می کنند، کارگر می گویند که البته همه حوزه های کاری را در بر می گیرد.

بنابراین تعریف، تفاوت خاصی بین یک کارگر ساده و کارگر حرفه ای دیده نمی شود که این را می توان در نوع نگاه به مقوله کارگری دانست. در رابطه با مطالبات کارگر نیز ماده 13 قانون کار عنوان می کند که مطالبات کارگرجزء دیون ممتاز بوده و کارفرمایان موظف می باشند بدهی پیمانکاران به کارگران را برابر رأی مراجع قانونی از محل مطالبات پیمانکار، من جمله ضمانت حسن انجام کار، پرداخت نمایند.

اما مبحث بسیار مهم و مغفول در امر کارگری به ماده 29 قانون کار باز می گردد، جایی که عنوان شده است در صورتی که بنا به تشخیص هیات حل اختلاف، کارفرما موجب تعلیق قرارداد از ناحیه کارگر شناخته شود، کارگر استحقاق دریافت خسارت ناشی از تعلیق را خواهد داشت و کارفرما مکلف است کارگر تعلیقی از کار را به کار سابق وی باز گرداند.

تنها توجه به این 3 ماده از قانون کار، می تواند گویای تمامی اتفاقاتی باشد که در سال های اخیر در محیط کارگری استان اتفاق افتاده است. عدم تعهد کارفرما نسبت به کارگر و بی توجهی به مفاد بسیار واضح قانون، می تواند پاسخ روشنی باشد به آنچه که این روزها کارگران با آن مواجه اند. سوال ها و ابهامات مشخص و پاسخ های روشن همگی در مسائل اخیر وجود دارند و به نظر می رسد تنها همت اندکی لازم است تا این مشکلات برطرف شود.

همه حرف های مسئولین

طی سال های اخیر که بحران های کارگری درکشور افزایش فراوانی داشته و به تبع آن اخراج و تعدیل نیروی زیادی در مورد کارگران صورت گرفته است، مسئولین امر، سخنان فراوانی در مورد این بحران ها و راهکارهای رفع آن و هم چنین اقدامات صورت گرفته، ایراد کرده اند.

اما با قاطعیت می توان گفت نه تنها این سخنان نتوانسته است دردی را دوا کند و گرهی از مشکلات بگشاید، بلکه در مواردی به پیچیده تر شدن موضوع انجامیده است. سخنانی از قبیل « نرخ بیکاری در استان طی سال 87 ، از نرخ کشوری کمتر بوده است»، « در بحث بنگاه های زودبازده، استان زنجان بهترین عملکرد را داشته و توانسته در اشتغالزایی موثر باشد»، « در بخش اشتغال، 90 درصد هدف برنامه محقق شده است»، « معافیت مالیاتی برای کارگرانی که سقف حقوق آنها، 416 هزار تومان است » و ... از جمله مواردی بوده است که در سال گذشته، بر روی خروجی برخی خبرگزاری ها و تیتر مطبوعات قرارگرفته است، بی آنکه تحقیق شود چه میزان از وعده های داده شده، محقق گردیده و چقدر از این آمار، برای دل خوش کردن خود و ارائه عملکرد مطلوب از سازمان متبوع بوده است.

همه این حرف ها در حالی عنوان می شود که جامعه کارگری استان طی یک سال اخیر، بحران های فراوانی را پشت سرگذاشته است. اخراج تعداد زیادی از کارگران بخش های مختلف به خصوص صنعت و مسکن به دلیل بحران اقتصادی، تجمع متعدد کارگران در مقابل استانداری برای احقاق حقوق و بلاتکلیفی کارگرانی که مشمول قانون کار نمی شوند از جمله مسائلی بوده است که جامعه کارگری را به حق آزرده است.

لزوم پرداختن به وعده های عملی نشده، از جمله مواردی است که شاید بارها و بارها درباره آن سخن به میان آمده است. اما نباید این نکته را فراموش کرد که با این وجود، نه تنها هیچ گره ای از مشکلات باز نشده است، بلکه هر روز شاهد افزایش مشکلات این قشر رنج دیده هستیم. به گونه ای که در روزهای سال جدید نیز، تجمعی از کارگران اخراجی سرب و روی در جلوی استانداری زنجان برگزار شد و کارگران به آنچه که عدم تحقق مطالبات صنفی عنوان می شد، اعتراض نمودند که البته این تجمع با گذشت چندین روز، به سرانجام نرسید و مسئولان وعده هایی از جنس وعده های قبلی مبنی بر رسیدگی به مشکلات آنها دادند.

از رنجی که می بریم

«هیچ کس به فکر قشر کارگر نیست. وضع کارگران از وضع خیلی ها بدتر است. 50 روز از آغاز سال نو می گذرد و ما حتی 2 روز هم کار نکرده ایم. با این وضعیت حتی نمی توانیم به خانه برویم. چون نمی توانیم به صورت فرزندانمان نگاه کنیم. یک عمر کار کرده ایم تا بتوانیم هزینه خانواده و تحصیل فرزندانمان را بپردازیم، اما امروز با وضعیت فعلی، بیکار مانده ایم و از تهیه مخارج سنگین زندگی عاجزیم».

یکی از کارگران فصلی که در میدان دروازه ارک زنجان منتظر پیدا شدن کسی است که وی را به سر کار ببرد، به خبرنگار ایسنا می گوید: هنگامی که برای گفتن مشکلات خود به استانداری مراجعه می کنیم، تهدیدمان می کنند که اگر در خیابان تحصن کنیم یا به کارفرما مراجعه نمائیم، مشکلاتی برایمان به وجود خواهد آمد.

وی ادامه می دهد: نمایندگان مجلس قبل از انتخابات، همواره از احقاق حقوق کارگران سخن می گویند، اما پس از انتخابات، این قشر به فراموشی سپرده می شود. هنگامی که رئیس جمهور به زنجان آمد و تجمع کارگران را در برخی معابر شهر دید، به او گفتند که این افراد، منتظر اتوبوس هستند. رئیس جمهور هم در قبال نامه هایی که برای وی نوشته بودیم، مبلغ ناچیزی به ما پرداخت کرد که این مبالغ دردی از ما دوا نمی کند، زیرا ما کار می خواهیم، نه چیزدیگر.

این کارگر می گوید: هر روز به ما وعده بیمه، سهام عدالت و ... را می دهند، در حالی که هیچ یک از آنها عملی نشده است. از سال گذشته در کلاس های فنی و حرفه ای شرکت کردیم و کارت مهارت دریافت نمودیم، به امید اینکه بتوانیم از خدمت بیمه بهره مند شویم، اما این موضوع هنوز تحقق پیدا نکرده است.

در همین زمینه رئیس کانون هماهنگی شورای اسلامی استان می گوید: عمده مشکل کارگران، سوابق حق بیمه آنان می باشد. زیرا دراکثر مواقع، کارگران در یک واحد مشغول به کار می شوند، اما هنگامی که فرم های تأمین اجتماعی پر می شود، می بینیم که سابقه فرد از قلم افتاده و یا در مواردی کارفرمایان فقط حداقل حقوق را در فرم های کارگران لحاظ می کنند، بدون اینکه اضافه کار و نوبت کاری در آن قید شده باشد.

هم چنین دبیر اجرایی خانه کارگر استان به ایسنا می گوید: این روزها کارگران در وضع معیشتی نامطلوبی به سر می برند و تنها قشری هستند که از دستاوردهای انقلاب، بی بهره مانده اند. به دلیل اینکه کارگران و بازنشستگان تأمین معاش نمی شوند، مجبورند پس از سال ها کار و خدمت، در جست و جوی مشاغل دیگر باشند. حمید ریحانیان ادامه می دهد: وعده های مسئولان مانند رفع مشکل مسکن، افزایش حقوق پایه کارگر و تخصیص سهام عدالت از جمله وعده هایی است که هنوز تحقق نیافته است و مسئولان باید برای تحقق آنها تلاش نمایند.

با اینکه در آستانه روز کارگر قرار داریم و بنا بر یک قانون ننوشته، باید به وضعیت نابسامان کارگران رسیدگی شود، اما مشاهده می شود نه تنها وضعیت این قشر زحمت کش تغییری نکرده است، بلکه با گذشت روزها وضعیتشان بدتر و بدتر می شود. شاید باید سالها و روزها بگذرد تا آسمان کارگران استان صاف صاف باشد. اما آیا این روزها خیلی دیر فرا خواهد رسید. گذشت زمان این امر را اثبات خواهد نمود.