دسته عزاداری زينبيه اعظم زنجان - ۱۳۸۹/۰۹/۲۷

---

---

---

---

---

---

لیست شهدای کربلا

لیست شهدای کربلا

نويسنده: سید محسن امین

اسامی شهدای کربلا از یاران حسین علیه السلام طبق روایاتی که نگارنده از لابلای کتب تاریخ به دست آورده‏ام از بنی هاشم و غیر بنی هاشم بدین شرح ذکر شده است:

فرزندان امیرالمؤمنین (علیه السلام):

1ـ ابو بکر بن علی (که شهادت وی با شک و تردید ذکر شده است)
2ـ عمر بن علی
3ـ محمد الاصغر بن علی
4ـ عبد الله بن علی
5ـ عباس بن علی
6ـ محمد بن العباس بن علی
7ـ عبد الله بن العباس بن علی
8ـ عبد الله الاصغر
9ـ جعفر بن علی
10ـ عثمان بن علی
(فرزندان امام حسن):
11ـ قاسم بن حسن
12ـ ابو بکر بن حسن
13ـ عبد الله بن حسن
14ـ بشر بن حسن
(فرزندان امام حسین):
15ـ علی بن الحسین الاکبر
16ـ عبد الله الرضیع
17ـ ابراهیم بن الحسین (این نام را ابن شهر آشوب در کتاب خود آورده و تعداد دیگری نیز بدان اضافه کرده است) .

(فرزندان عبد الله بن جعفر):

18ـ محمد بن عبد الله بن جعفر
19ـ عون بن عبد الله بن جعفر
20ـ عبید الله بن عبد الله بن جعفر
(فرزندان عقیل بن ابی طالب):
21ـ مسلم بن عقیل
22ـ جعفر بن عقیل
23ـ جعفر بن محمد بن عقیل (نام وی را نیز ابن شهر آشوب ذکر کرده است) .
24ـ عبد الرحمن بن عقیل
25ـ عبد الله الاکبر بن عقیل
26ـ عبد الله بن مسلم بن عقیل
27ـ عون بن مسلم بن عقیل
28ـ محمد بن مسلم بن عقیل
29ـ محمد بن ابی سعید بن عقیل
30ـ احمد بن محمد الهاشمی (هر چند که در میان کتب تاریخی نامی از این شخص برده نشده و نه جزء فرزندان عباس و نه غیر او ذکری به میان نیامده اما وی را نیز ابن شهر آشوب آورده است).

یاران امام از غیر بنی هاشم که در واقعه کربلا به شهادت رسیده‏اند به ترتیب حروف الفبا

1ـ ابراهیم بن الحصین الاسدی
2ـ ابو الحتوف بن الحارث الانصاری
3ـ ابو عامر النهشلی
4ـ ادهم بن امیه العبدی
5ـ اسلم الترکی (آزاد شده حسین ع)
6ـ امیة بن سعد الطایی
7ـ أنس بن الحارث الکاهلی
8ـ أنیس بن معقل الاصبحی
9ـ بریر بن خضیر الهمدانی
10ـ بشر بن عبد الله الحضرمی
11ـ بکر بن حی التیمی
12ـ جابر بن الحجاج التیمی
13ـ جبلة بن علی الشیبانی
14ـ جنادة بن الحارث السلمانی
15ـ جنادة بن کعب الانصاری
16ـ جندب بن حجیر الخولانی
17ـ جون (آزاد شده ابی ذر)
18ـ جوین بن مالک التمیمی
19ـ الحارث بن امرئ القیس الکندی
20ـ الحارث بن نبهان (آزاد شده حمزه)
21ـ الحباب بن الحارث
22ـ الحباب بن عامر الشعبی
23ـ حبشی بن قاسم النهمی
24ـ حبیب بن مظهر الاسدی
25ـ الحجاج بن بدر السعدی
26ـ الحجاج بن مسروق الجعفی
27ـ الحر بن یزید الریاحی
28ـ الحلاس بن عمرو الراسبی
29ـ حنظلة بن اسعد اشبامی
30ـ حنظلة بن عمرو الشیبانی
31ـ رافع (آزاد شده مسلم الازدی)
32ـ زاهر بن عمرو الکندی (آزاد شده عمرو بن حمق)
33ـ زهیر بن لبشر الخثعمی
34ـ زهیر بن سلیم الازدی
35ـ زهیر بن القین البجلی
36ـ زیاد بن عریب الصائدی
37ـ سالم (آزاد شده بنی المدینه الکلبی)
38ـ سالم (آزاد شده عامر عبدی)
39ـ سعد بن الحارث الانصاری
40ـ سعد (آزاد شده علی بن ابی طالب ع)
41ـ سعد (آزاد شده عمرو بن خالد صیداوی)
42ـ سعید بن عبد الله الحنفی
43ـ سلمان بن مضارب البجلی
44ـ سلیمان (آزاد شده حسین ع)
45ـ سوار بن منعم النهمی
46ـ سوید بن عمرو بن ابی المطاع
47ـ سیف بن الحارث بن سریع الجابری
48ـ سیف بن مالک العبدی
49ـ شبیب (آزاد شده حارث جابری)
50ـ شوذب (آزاد شده بنی شاکر)
51ـ الضرغامة بن مالک
52ـ عائذ بن مجمع العائذی
53ـ عالبس بن ابی شبیب الشاکری
54ـ عامر بن حسان بن شریح بن سعد بن حارثه بن لام بن عمرو بن طریف بن عمرو بن بشامة بن ذهل بن جدعان بن سعد بن قطرة بن طی
55ـ عامر بن مسلم العبدی
56ـ عباد بن المهاجر الجهنی
57ـ عبد الأعلی بن یزید الکلبی
58ـ عبد الرحمن الارحبی
59ـ عبد الرحمن بن عبد ربه الانصاری
60ـ عبد الرحمن بن عروة الغفاری
61ـ عبد الرحمن بن مسعود التیمی
62ـ عبد الله بن ابی بکر (چنان که جاحظ در کتاب الحیوان آورده وی از کسانی است که در واقعه کربلا به شهادت رسیده است)
63ـ عهد الله بن بشر الخثعمی
64ـ عبد الله بن عروة الغفاری
65ـ عبد الله بن عمیر بن جناب الکلبی
66ـ عبد الله بن یزید العبدی
67ـ عبید الله بن یزید العبدی
68ـ عقبة بن سمعان
69ـ عقبة بن الصلت الجهنی
70ـ عمارة بن صلخب الازدی
71ـ عمران بن کعب بن حارثة الاشجعی
72ـ عمار بن حسان الطائی
73ـ عمار بن سلامة الدالانی
74ـ عمرو بن عبد الله الجندعی
75ـ عمرو بن خالد الازدی
76ـ عمرو بن خالد الصیداوی
77ـ عمرو بن قرظة الانصاری
78ـ عمرو بن مطاع الجعفی
79ـ عمرو بن جنادة الانصاری
80ـ عمرو بن ضبیعة الضبعی
81ـ عمرو بن کعب ابو ثمامة الصائدی
82ـ قارب (آزاد شده حسین ع)
83ـ قاسط بن زهیر التغلبی
84ـ القاسم بن حبیب الازدی
85ـ کردوس التغلبی
86ـ کنانة بن عتیق التغلبی
87ـ مالک بن ذودان
88ـ مالک بن عبد الله بن سریع الجابری
89ـ مجمع الجهنی
90ـ مجمع بن عبید الله العائذی
91ـ محمد بن بشیر الحضرمی
92ـ مسعود بن الحجاج التیمی
93ـ مسلم بن عوسجه الاسدی
94ـ مسلم بن کثیر الازدی
95ـ مقسط بن زهیر التغلبی
96ـ منجح (آزاد شده امام حسن ع)
97ـ الموقع بن ثمامة الاسدی
98ـ نافع بن هلال الجملی
99ـ نصر (آزاد شده علی ع)
100ـ النعمان بن عمرو الراسبی
101ـ نعیم بن عجلان الانصاری
102ـ واضح الرومی (آزاد شده حارث سلمانی)
103ـ وهب بن حباب الکلبی
104ـ یزید بن ثبیط العبدی
105ـ یزید بن زیاد بن مهاصر الکندی
106ـ یزید بن مغفل الجعفی
چنانچه سی تن از بنی هاشم را به این تعداد که ذکر شد اضافه کنیم.تعداد شهدای کربلا به 136 نفر می‏رسد و چون قیس بن مسهر صیداوی و عبد الله بن بقطر و هانی بن عروة را نیز جزء آنها قرار دهیم تعداد آنها به 139 نفر خواهد رسید.
منبع: سیره معصومان

آتش عشقِ حسينى(چهل حدیث عزاداری)

آتش عشقِ حسينى(چهل حدیث عزاداری)

 

قالَ رَسُولُ اللّهِ صلّى اللّه عليه و آله:
اِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَيْنِ عليه السّلام حَرارَةً فى قُلُوبِ الْمُؤ منينَ لا تَبْرَدُ اَبَداً.
ترجمه:
پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود:
براى شهادت حسين عليه السلام ، حرارت و گرمايى در دلهاى مؤ منان است كه هرگز سرد و خاموش نمى شود.جامع احاديث الشيعه ، ج 12، ص 556
عاشورا، روز غم
قال الرّضا عليه السّلام :
مَنْ كانَ يَوْمُ عاشورا يَوْمَ مُصيبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُكائِهِ جَعَلَ اللّهُ عَزّوَجَلّ يَوْمَ القيامَةِ يَوْمَ فَرَحِهِ وَ سُرُورِهِ.
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام فرمود:
هر كس كه عاشورا، روز مصيبت و اندوه و گريه اش باشد، خداوند روز قيامت را براى او روز
شادى و سرور قرار مى دهد. بحارالانوار، ج 44، ص 284
محرّم ، ماه سوگوارى
قال الرّضا عليه السّلام :
انَ اَبى اِذا دَخَلَ شَهْرُ الْمُحَرَّمِ لا يُرى ضاحِكاً وَ كانَتِ الْكِاَّبَةُ تَغْلِبُ عَلَيْهِ حَتّى يَمْضِىَ مِنْهُ عَشْرَةُ اَيّامٍ، فَاِذا كانَ الْيَوْمُ العْاشِرُ كانَ ذلِكَ الْيَوْمُ يَوْمَ مُصيبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُكائِهِ....
ترجمه :
امام رضا عليه السّلام فرمود:
هرگاه ماه محرّم فرا مى رسيد، پدرم (موسى بن جعفرعليه السّلام ) ديگر خندان ديده نمى شد و غم و افسردگى بر او غلبه مى يافت تا آن كه ده روز از محرّم مى گذشت ، روز دهم محرّم كه مى شد، آن روز، روز مصيبت و اندوه و گريه پدرم بود.
امالى صدوق ، ص 111
ديده هاى خندان
قالَ رسولُ اللّه صلّى اللّه عليه و آله:
يا فاطِمَةُ! كُلُّ عَيْنٍ باكِيَهٌ يَوْمَ الْقيامَةِ اِلاّ عَيْنٌ بَكَتْ عَلى مُصابِ الْحُسَينِ فَاِنِّها ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ بِنَعيمِ الْجَنّةِ.
ترجمه :
پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود:
فاطمه جان !روز قيامت هر چشمى گريان است ؛ مگر چشمى كه در مصيبت و عزاى حسين گريسته باشد، كه آن چشم در قيامت خندان است و به نعمتهاى بهشتى مژده داده مى شود.
بحارالانوار، ج 44، ص 293
سالگرد سوگ حسين عليه السّلام
عَنِ الصّادق عليه السّلام :
نيحَ عَلَى الْحُسَينِ بْنِ عَلي سَنَةً فى كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ وَ ثلاثَ سِنينَ مِنَ الْيَوْمِ الَّذى اُصيبَ فيهِ.
ترجمه :
حضرت صادق عليه السّلام فرمود:
يك سال تمام ، هر شب و روز بر حسين بن على عليه السّلام نوحه خوانى شد و سه سال ، در روز شهادتش سوگوارى برپا گشت .بحارالانوار، ج 79، ص 102
بودجه عزادارى
قالَ الصّادق عليه السّلام :
قالَ لى اَبى : يا جَعْفَرُ! اَوْقِفْ لى مِنْ مالى كَذا وكذا النّوادِبَ تَنْدُبُنى عَشْرَ سِنينَ بِمنى اَيّامَ مِنى .
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام مى فرمايد: پدرم امام باقر عليه السّلام به من فرمود:
اى جعفر! از مال خودم فلان مقدار وقف نوحه خوانان كن كه به مدّت ده سال در منا در ايام حجّ، بر من نوحه خوانى و سوگوارى كنند. بحارالانوار، ج 46، ص 220
نوحه خوانى سنّتى
عَن اَبى هارونَ المكفوفِ قال :
دَخَلْتُ عَلى ابى عَبْدِاللّه عليه السّلام فَقالَ لى : اَنْشِدْنى ، فَاءَنْشَدْتُهُ فَقالَ: لا، كَما تُنْشِدوُنَ وَ كَما تَرْثيهِ عِنْدَ قَبْرِه...
ابو هارون مكفوف مى گويد:
خدمت حضرت صادق عليه السّلام رسيدم . امام به من فرمود: برايم شعر بخوان . پس برايش اشعارى خواندم . فرمود: اينطور نه ، همان طور كه (براى خودتان ) شعرخوانى مى كنيد و همانگونه كه نزد قبر حضرت سيدالشهدا مرثيه مى خوانى .بحارالانوار، ج 44، ص 287
پاداش شعر گفتن براى حسين عليه السّلام
قال الصّادق عليه السّلام :
ما مِنْ اَحَدٍ قالَ فى الحُسَينِ شِعْراً فَبَكى وَ اَبكْى بِهِ اِلاّ اَوْجَبَ اللّهُ لَهُ الْجَنّةً وَ غَفَرَ لَهُ.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام به جعفربن عفان فرمود:
هيچ كس نيست كه درباره حسين عليه السّلام شعرى بسرايد و بگريد و با آن بگرياند مگر آن كه خداوند، بهشت را بر او واجب مى كند و او را مى آمرزد. رجال شيخ طوسى ، ص 289
سرودن براى اهل بيت عليهم السّلام
قال الصّادق عليه السّلام :
مَنْ قالَ فينا بَيْتَ شِعْرٍ بَنَى اللّهُ لَهُ بَيْتاً فىِ الْجَنَّةِ.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
هركس در راه ما و براى ما يك بيت شعر بسرايد، خداوند براى او خانه اى در بهشت ، بنا مى كند.
وسائل الشيعه ، ج 10، ص 467
اصحاب مدح و مرثيه
قال الصّادق عليه السّلام :
اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى جَعَلَ فىِ النّاسِ مَنْ يَفِدُ اِلَيْنا وَ يَمْدَحُنا وَ يَرْثى لَنا.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
خدا را سپاس كه در ميان مردم ، كسانى را قرار داد كه به سوى ما مى آيند و بر ما وارد مى شوند و ما را مدح و مرثيه مى گويند. وسائل الشيعه ، ج 10، ص 469
شعر خوانى در ايّام عزا
قالَ الرّضا عليه السّلام:
يا دِعْبِلُ! اُحِبُّ اَنْ تُنْشِدَنى شِعْراً فَاِنَّ هذِهِ الا يّامَ اَيّامُ حُزْنٍ كانتْ عَلَينا اَهْلِ الْبَيْتِعليهم السّلام .
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام به دعبل (شاعر اهل بيت ) فرمود.
اى دعبل ! دوست دارم كه برايم شعرى بسرايى و بخوانى ، چرا كه اين روزها (ايام عاشورا) روز اندوه و غمى است كه بر ما خاندان رفته است .جامع احاديث الشيعه ، ج 12، ص 567
مرثيه ، نصرت اهل بيت عليهم السّلام
عَن الرّضا عليه السّلام:
يا دِعبِلُ! اِرْثِ الحُسَيْنَعليه السّلام فَاَنْتَ ناصِرُنا وَ مادِحُنا ما دُمْتَ حَيّاً فَلا تُقصِرْ عَنْ نَصْرِنا مَا اسْتَطَعْتَ.
ترجمه :
امام رضا عليه السّلام فرمود:
اى دعبل ! براى حسين بن على عليه السّلام مرثيه بگو، تو تا زنده اى ، ياور و ستايشگر مايى ، پى تا مى توانى ، از يارى ما كوتاهى مكن .جامع احاديث الشيعه ، ج 12، ص 567
قال علىُّ عليه السّلام :
اِنَّ اللّهَ ... اِخْتارَ لَنا شيعَةً يَنْصُرُونَنا وَ يَفْرَحُونَ بِفَرَحِنا وَ يَحْزَنُونَ لِحُزْنِنا.
ترجمه :
على عليه السّلام فرمود:
خداوند براى ما، شيعيان و پيروانى برگزيده است كه ما را يارى مى كنند، با خوشحالى ما خوشحال مى شوند و در اندوه و غم ما، محزون مى گردند. غررالحكم ، ج 1، ص 235
كُشته اشك
قال الحسينُ عليه السّلام :
اَنا قَتيلُ الْعَبْرَةِ لا يَذْكُرُنى مؤ مِنٌ اِلاّ بَكى .
ترجمه :
حسين بن على عليه السّلام فرمود:
من كُشته اشكم . هيچ مؤ منى مرا ياد نمى كند مگر آنكه (بخاطر مصيبتهايم ) گريه مى كند.
بحارالانوار، ج 44، ص 279
يك قطره اشك
قالَ الحسينُ عليه السّلام :
مَنْ دَمِعَتْ عَيناهُ فينا قَطْرَةً بَوَّاءهُ اللّهُ عَزَّوَجَلّ الجَنَّةَ.
ترجمه :
حسين بن على عليه السّلام فرمود:
چشمان هر كس كه در مصيبتهاى ما قطره اى اشك بريزد، خداوند او را در بهشت جاى مى دهد.
احقاق الحق ، ج 5، ص 523
بهشت ، پاداش عزادارى
قال على بن الحسين السجّاد عليه السّلام :
اَيُّما مُؤ مِنٍ دَمِعَتْ عَيْناهُ لِقَتْلِ الْحُسَيْنِ وَ مَنْ مَعَه حَتّى يَسيلَ عَلى خَدَّيْهِ بَوَّاءَهُ اللّهُ فىِ الْجَنَّةِ غُرَفاً.
ترجمه :
امام سجّاد عليه السّلام فرمود:
هر مؤ منى كه چشمانش براى كشته شدن حسين بن على عليه السّلام و همراهانش اشكبار شود و اشك بر صورتش جارى گردد، خداوند او را در غرفه هاى بهشتى جاى مى دهد. ينابيع الموده ، ص 429
به ياد فرزندان فاطمه عليها السّلام
قالَ السجّادُ عليه السّلام :
اِنّى لَمْ اَذْكُرْ مَصْرَعَ بَنى فاطِمَةَ اِلاّ خَنَقَتْنى لِذلِكَ عَبْرَةٌ.
ترجمه :
امام سجاد عليه السّلام فرمود:
من هرگز شهادتِ فرزندان فاطمه عليها السّلام را به ياد نياوردم ، مگر آنكه بخاطر آن ، چشمانم اشكبار گشت .بحارالانوار، ج 46، ص 109
سوگوارى در خانه ها
قال الباقرُ عليه السّلام :
ْكيهِ وَ يَاءْمُرُ مَنْ فى دارِهِ بِالْبُكاءِ عَلَيْهِ وَ يُقيمُ فى دارِهِ مُصيبَتَهُ بِاِظْهارِ الْجَزَعِ عَلَيْهِ وَ يَتَلاقُونَ بِالبُكاءِ بَعضُهُمْ بَعْضاً فِى البُيُوتِ وَ لِيُعَزِّ بَعْضُهُمْ بَعْضاً بِمُصابِ الْحُسَيْنِ عليه السّلام .
ترجمه :
امام باقر عليه السّلام نسبت به كسانى كه در روز عاشورا نمى توانند به زيارت آن حضرت بروند، اينگونه دستور عزادارى دادند و فرمودند:
عليه السّلام ندبه و عزادارى و گريه كند و به اهل خانه خود دستور دهد كه بر او بگريند و در خانه اش با اظهار گريه و ناله بر حسين عليه السّلام ، مراسم عزادارى برپا كند و يكديگر را با گريه و تعزيت و تسليت گويى در سوگ حسين عليه السّلام در خانه هايشان ملاقات كنند.
كامل الزيارات ، ص 175
اشك على عليه السّلام در سوگ شهداى كربلا
قالَ الباقر عليه السّلام :
بَلا فى اِثْنَيْنِ مِنْ اَصْحابِهِ قالَ: فَلمّا مَرَّبِها تَرَقْرَقَتْ عَيْناهُ لِلْبُكاءِ ثُمَّ قالَ: هذا مَناخُ رِكابِهِمْ وَ هذا مُلْقى رِحالِهِمْ وَهيهُنا تُهْراقُ دِماؤُهُمْ، طوبى لَكِ مِنْ تُرْبَةٍ عَلَيْكِ تُهْراقُ دِماءُ الا حِبَّةِ.
ترجمه :
امام باقر عليه السّلام فرمود:
اميرالمؤ منين عليه السّلام با دو تن از يارانش از كربلا گذر كردند، حضرت ، هنگام عبور از آنجا، چشمهايش اشك آلود شد، سپس فرمود:
اينجا مركبهايشان بر زمين مى خوابد، اينجا محلّ بارافكندنشان است و اينجا خونهايشان ريخته مى شود، خوشا به حال تو اى خاكى كه خون دوستان برروى تو ريخته مى شود!
بحارالانوار، ج 44، ص 258
اشك ، حجاب دوزخ
قال الباقر عليه السّلام:
ما مِنْ رَجُلٍ ذكَرَنا اَوْ ذُكِرْنا عِنْدَهُ يَخْرُجُ مِنْ عَيْنَيْهِ ماءٌ ولَوْ مِثْلَ جَناحِ الْبَعوضَةِ اِلاّ بَنَى اللّهُ لَهُ بَيْتاً فى الْجَنَّةِ وَ جَعَلَ ذلِكَ الدَّمْعَ حِجاباً بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النّارِ.
ترجمه :
امام باقر عليه السّلام پس از شنيدن سروده هاى كميت درباره اهل بيت ، گريست و سپس فرمود:
هيچ كس نيست كه ما را ياد كند، يا نزد او از ما ياد شود و از چشمانش هر چند به اندازه بال پشه اى اشك آيد، مگر آنكه خداوند برايش در بهشت ، خانه اى بنا كند و آن اشك را حجاب ميان او و آتش دوزخ قرار دهد. الغدير، ج 2، ص 202
بيست سال گريه
قالَ الصّادقُ عليه السّلام:
بَكى عَلىُّ بْنُ الحُسَينِ عليه السّلام عِشْرينَ سَنَةً وَ ما وُضِعَ بَيْنَ يَدَيْهِ طَعامٌ اِلاّبَكى .
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
امام زين العابدين عليه السّلام بيست ساله (به ياد عاشورا) گريست و هرگز طعامى پيش روى او نمى گذاشتند مگر اينكه گريه مى كرد. بحارالانوار، ج 46، ص 108
ادب سوگوارى
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
لَمّا ماتَ اِبراهيمُ بْنُ رَسُولِاللّهِ صلّى اللّه عليه و آله حَمَلَتْ عَيْنُ رَسُولِاللّهِ بِالدُّمُوعِ ثُمَّقالَ النّبىُّصلّى اللّه عليه و آله :
تَدْمَعُ الْعَيْنُ وَ يَحْزَنُ الْقَلْبُ وَ لا نَقُولُ ما يُسْخِطُ الرَّبَّ وَ اِنّا بِكَ يا اِبراهيمُ لَمَحْزُونُونَ.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
چون ابراهيم - پسر رسول خدا - از دنيا رفت ، چشم پيامبر پر از اشك شد. سپس پيامبر فرمود:
چشم ، اشكبار مى شود و دل غمگين مى گردد، ولى چيزى نمى گوييم كه خدا را به خشم آورد، و ما در سوگ تو - اى ابراهيم - اندوهناكيم .بحارالانوار، ج 22، ص 157
چشمهاى اشكبار
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
مَنْ ذُكِرْنا عِنْدَهُ فَفاضَتْ عَيْناهُ حَرَّمَ اللّهُ وَجْهَهُ عَلَى النّارِ.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
نزد هر كس كه از ما (و مظلوميت ما) ياد شود و چشمانش پر از اشك گردد، خداوند چهره اش را بر آتش دوزخ حرام مى كند. بحارالانوار، ج 44، ص 285
احياء خط اهل بيت عليهم السّلام
قال الصّادق عليه السّلام :
تَزاوَرُوا وَ تَلاقُوا وَ تَذاكَرُوا و اَحْيُوا اَمْرَنا.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
به زيارت و ديدار يكديگر برويد، با هم به سخن و مذاكره بنشينيد و امر ما را (:كنايه از حكومت و رهبرى ) زنده كنيد. بحارالانوار، ج 71، ص 352
مجالس حسينى
قال الصّادق عليه السّلام لِلفُضَيل:
تَجْلِسُونَ وَ تُحَدِّثُونَ؟ فَقالَ: نَعَمْ، قالَ: اِنَّ تِلْكَ الْمَجالِسَ اُحِبُّها فاءَحْيُوا اَمْرَنا، فَرَحِمَ اللّهُ مَنْ اَحْيى اَمْرَنا.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام از فُضيل پرسيد:
آيا (دور هم ) مى نشينيد و حديث و سخن مى گوييد؟
گفت : آرى
فرمود: اينگونه مجالس را دوست دارم ، پس امرِ (امامت ) ما را زنده بداريد. خداى رحمت كند كسى را كه امر و راه ما را احيا كند. وسائل الشيعه ، ج 10، ص 392
اشكهاى ارزشمند
قال الصّادق عليه السّلام:
....رَحِمَ اللّهُ دَمْعَتَكَ، اَما اِنَّكَ مِنَ الَّذينَ يُعَدُّوَنَ مِنْ اَهْلِ الْجَزَعِ لَنا وَالَّذينَ يَفْرَحُونَ لِفَرَحِنا و يَحْزَنُونَ لِحُزْنِنا، اَما اِنّكَ سَتَرى عِنْدَ مَوْتِكَ حُضُورَ آبائى لَكَ.....
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام ، به مسمع كه از سوگواران و گريه كنندگان بر عزاى حسينى بود، فرمود:
خداى ، اشك تو را مورد رحمت قرار دهد. آگاه باش ، تو از آنانى كه از دلسوختگان ما به شمار مى آيند، و از آنانى كه با شادى ما شاد مى شوند و با اندوه ما غمگين مى گردند.
آگاه باش ! تو هنگام مرگ ، شاهد حضور پدرانم بر بالين خويش خواهى بود. وسائل الشيعه ، ج 10، ص 397
دلهاى سوخته
قال الصّادق عليه السّلام :
اَللّهم ... وَ ارْحَمْ تِلْكَ الاَعْيُنَ الَّتى جَرَتْ دُمُوعُها رَحْمَةً لَنا وَ ارْحَمْ تِلْكَ الْقُلُوبَ الَّتى جَزَعَتْ وَ احْتَرَقَتْ لَنا وَ ارْحَمِ الّصَرْخَةَ الّتى كانَتْ لَنا.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام بر سجّاده خود نشسته و بر زائران و سوگواران اهل بيت ، چنين دعا مى كرد و مى فرمود:
خدايا ... آن ديدگان را كه اشكهايش در راه ترحّم و عاطفه بر ما جارى شده و دلهايى را كه بخاطر ما نالان گشته و سوخته و آن فريادها و ناله هايى را كه در راه ما بوده است ، مورد رحمت قرار بده .
بحارالانوار، ج 98، ص 8
گريه برمظلوميّت شيعه
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
مَنْ دَمِعَتْ عَيْنُهُ فينَا دَمْعَةً لِدَمٍ سُفِكَ لَنا اَوْ حَقٍّ لَنا نُقِصْناهُ اَوْ عِرْضٍ اُنْتُهِكَ لَنا اَوْلاَِحَدٍ مِنْ شيعَتِنا بَوَّاءهُ اللّهُ تَعالى بِها فِى الْجَنَّةِ حُقُباً.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
هر كس كه چشمش در راه ما گريان شود، بخاطر خونى كه از ما ريخته شده است ، يا حقى كه از ما گرفته اند، يا آبرويى كه از ما يا يكى از شيعيان ما برده و هتك حرمت كرده اند، خداى متعال به همين سبب ، او را در بهشت جاودان ، براى ابد جاى مى دهد. امالى شيخ مفيد، ص 175
ثواب بى حساب
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
لِكُلّ شَيْئٍ ثَوابٌ اِلا الدَمْعَةٌ فينا.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
هر چيزى پاداش و مزدى دارد، مگر اشكى كه براى ما ريخته شود (كه چيزى با آن برابرى نمى كند و مزد بى اندازه دارد. جامع احاديث الشيعه ، ج 12، ص 548
كوثر و اشك
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
ما مِنْ عَيْنٍ بَكَتْ لَنا اِلاّ نُعِّمَتْ بَالنَّظَرِ اِلَى الْكَوْثَرِ وَ سُقِيَتْ مِنْهُ.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
هيچ چشمى نيست كه براى ما بگريد، مگر اينكه برخوردار از نعمتِ نگاه به كوثر مى شود و از آن سيرابش مى كنند. جامع احاديث الشيعه ، ج 12، ص 554
گريه آسمان
عَنِ الصّادقُ عليه السّلام :
يا زُرارَةُ! اِنَّ السَّماءَ بَكَتْ عَلَى الْحُسَيْنِ اَرْبَعينَ صَباحاً.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
اى زراره ! آسمان چهل روز، در سوگ حسين بن على عليه السّلام گريه كرد. جامع احاديث الشيعه ، ج 12، ص 552
گريه و اندوه مطلوب
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
ترجمه :
كُلُّ الْجَزَعِ وَ الْبُكاءِ مَكْرُوهٌ سِوَى الْجَزَعُ وَ الْبُكاءُ عَلَى الحُسَينِ عليه السّلام
امام صادق عليه السّلام فرمود:
هر ناليدن و گريه اى مكروه است ، مگر ناله و گريه بر حسين عليه السّلام .
بحارالانوار، ج 45، ص 313
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و گريه بر شهيد
قالَ الصّادقُ عليه السّلام:
اِنَّ النَّبىَّ لَمّا جائَتْهُ وَفاةُ جَعْفَرِ بنِ اَبى طالبٍ وَ زَيْدِ بنِ حارِثَةَ كانَ اَذا دَخَلَ بَيْتَهُ كَثُرَ بُكائُهُ عَلَيْهِما جِدّاً وَ يَقولُ: كانا يُحَدِّثانى وَ يُؤانِسانى فَذَهَبا جَميعاً.
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود:
وقتى خبر شهادت جعفر بن ابى طالب و زيد بن حارثه به پيامبر خدا رسيد، از آن پس هرگاه وارد خانه مى شد، بر آن دو شهيد بشدّت مى گريست و مى فرمود:
آن دو شهيد، با من هم سخن و همدم و انيس بودند، و هر دو رفتند .....
من لايحضره الفقيه ، ج 1، ص 177
نَفَسهاى تسبيح
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
نَفَسُ الْمَهْمُومِ لِظُلْمِنا تَسْبيحٌ وَ هَمُّهُ لَنا عِبادَةٌ وَ كِتْمانُ سِرّنا جِهادٌ فى سَبيلِ اللّهِ. ثَمَّ قالَ اَبُو عَبدِاللّهِ عليه السّلام : يَجِبُ اَنْ يُكْتَبَ هذا الْحَديثُ بِالذَّهَبِ.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
نَفَس كسى كه بخاطر مظلوميّت ما اندوهگين شود، تسبيح است و اندوهش براى ما، عبادت است و پوشاندن راز ما جهاد در راه خداست .
سپس امام صادق عليه السّلام افزود:
اين حديث را بايد با طلا نوشت !
امالى شيخ مفيد، ص 338
فرشتگان سوگوار
قالَ الصّادقُ عليه السّلام :
اَرْبَعَةُ الا فِ مَلَكٍ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه السّلام شُعْثٌ غُبْرٌيَبْكُونَهُ اِلى يَوْمِ القِيامَةِ.
ترجمه :
امام صادق عليه السّلام فرمود:
چهار هزار فرشته نزد قبر سيدالشهدا عليه السّلام ژوليده و غبارآلود، تا روز قيامت بر آن حضرت مى گريند. كامل الزيارات ، ص 119
گريه بر حسين عليه السّلام
قالَ الرّضا عليه السّلام :
يَا ابنَ شَبيبٍ! اِنْ كُنْتَ باكِياً لِشَئٍ فَاْبكِ لِلْحُسَيْنِ بْنِ عَلىّ بْنِ اَبى طالبٍ عليه السّلام فَاِنَّهُ ذُبِحَ كَما يُذْبَحُ الْكَبْشُ.
ترجمه :
امام رضا عليه السّلام به ريّان بن شبيب فرمود:
اى پسر شبيب ! اگر بر چيزى گريه مى كنى ، بر حسين بن على بن ابى طالب عليه السّلام گريه كن ، چرا كه او را مانند گوسفند سر بريدند. بحارالانوار، ج 44، ص 286
مجالسى به ياد اَئمّه عليهم السّلام
قالَ الرّضا عليه السّلام :
مَنْ جَلَسَ مَجْلِساً يُحْيى فيهِ اَمْرُنا لَمْ يَمُتْ قَلْبُهُ يَوْمَ تَمُوتُ الْقُلُوبُ.
ترجمه :
امام رضا عليه السّلام فرمود:
هر كس در مجلسى بنشيند كه در آن ، امر (و خطّ و مرام ما) احيا مى شود، دلش در روزى كه دلها مى ميرند، نمى ميرد. بحارالانوار، ج 44، ص 278
آثار گريستن بر حسين عليه السّلام
قالَ الرّضا عليه السّلام :
فَعَلى مِثْلِ الْحُسَينِ فَلْيَبْكِ الْباكُونَ فَاِنَّ البُكاءَ عَلَيهِ يَحُطُّ الذُّنُوبَ الْعِظامَ.
ترجمه :
امام رضا عليه السّلام فرمود: گريه كنندگان بايد بر كسى همچون حسين عليه السّلام گريه كنند، چرا كه گريستن براى او، گناهان بزرگ را فرو مى ريزد. بحارالانوار، ج 44، ص 284
اشک و آمرزش گناه
قالَ الرّضا عليه السّلام :
يَا بْنَ شَبيبٍ! اِنْ بَكَيْتَ عَلَى الحُسَينِ عليه السّلام حَتّى تَصيرَ دُمُوعُكَ عَلى خَدَّيْكَ غَفَرَ اللّهُ لَكَ كُلَّ ذَنْبٍ اَذْنَبْتَهُ صَغيرا كانَ اَوْ كَبيراً قَليلا كانَ اَوْ كثيراً.
ترجمه :
امام رضا عليه السّلام فرمود:
اى پسر شبيب ! اگر بر حسين عليه السّلام آن قدر گريه كنى كه اشگهايت بر چهره ات جارى شود، خداوند همه گناهانت را كه مرتكب شده اى مى آمرزد؛ كوچك باشد يا بزرگ ، كم باشد يا زياد.
امالى صدوق ، ص112
همدلى با عترت
قالَ الرّضا عليه السّلام :
اِنْ سَرَّكَ اَنْ تَكُونَ مَعَنا فىِ الدَّرَجاتِ الْعُلى مِنَ الجِنانِ فَاحْزَنْ لِحُزْنِنا وَ افْرَحْ لِفَرَحِنا.
ترجمه :
امام رضا عليه السّلام به ريّان بن شبيب فرمود:
اگر تو را خوشحال مى كند كه در درجات والاى بهشت با ما باشى ، پس در اندوه ما غمگين باش و در شادى ما خوشحال باش .جامع احاديث الشيعه ، ج 12، ص 549

منبع: چهل حديث عزادارى
مؤ لف : جواد محدّثى

ماهیّت قیام حسینی

ماهیّت قیام حسینی

نويسنده:شهید علامه مرتضی مطهّری(رحمت الله علیه)

یکی از مسائل در مورد نهضت امام حسین(علیه السلام) این است که ماهیّت این نهضت چه بوده است؟ چون نهضتها هم مانند پدیده های طبیعی ماهیِتهای مختلفی دارند. یک شیء را اگر بخواهیم بشناسیم؛ یا به علل فاعلی آن می شناسیم، یا به علل غائی آن (که امروزه شناخت علل غائی را چندان قبول ندارند.)، یا به علل مادّی آن یعنی اجزاء و عناصر تشکیل دهنده ء آن، و یا به علّتصوری آن، یعنی به وضع و شکل و خصوصیّتی که در مجموع پیدا کرده است.
اگر نهضتی را هم بخواهیم بشناسیم، ماهیّتش را بخواهیم بدست آوریم؛ ابتدا باید علل و موجباتی را که به این نهضت منتهی شده است بشناسیم تا آنها را نشناسیم ماهیّت این نهضت را نمی شناسیم (شناخت علل فاعلی). بعد باید علل غائی آن را بشناسیم، یعنی این نهضت چه هدفی دارد؟ سوم باید عناصر و محتوای این نهضت را بشناسیم که در این نهضت چه کارهائی، چه عملیّاتی صورت گرفته است؟ و چهارم باید ببینیم این عملیّاتی که صورت گرفته است، مجموعاً چه شکلی پیدا کرده است؟

نهضت امام حسین(علیه السلام) یک انقلاب بود و نه انفجار

یکی از مسائلی که در مورد نهضت امام حسین(علیه السلام) مطرح است این است که آیا این قیام و نهضت از نوع یک انفجار (یک عمل ناآگاهانه و حساب ـ نظیر انفجارهائی که برای برخی از انسانها پیدا می شود بطوریکه در شرایطی قرار می کیرد که در حالی که هرگز نمی خواهد فلان حرف را بزند، ولا یکمرتبه می بیند ناراحت و عصبانی می شود و از دهانش هر چه که حتّی دلش هم نمی خواهد بیرون بیاید، بیرون می آید) بود؟ اسلام، به انقلاب انفجاری ذرّه ای معتقد نیست. اسلام، انقلابش هم انقلاب صددرصد آگاهانه و از روی تصمیم و کمال آگاهی و انتخاب است. جریان امام حسین(علیه السلام) نیز یک کار ناآگاهانه و یا یک انقلاب انفجاری نبود! گفته های خود امام حسین(علیه السلام) ـ که نه تنها از آغاز این نهضت بلکه از بعد از مرگ معاویه شروع می شود ـ، نامه هایی که میان او و معاویه مبادله شده است و .... نشان می دهد که این نهضت در کمال آگاهی بوده، انقلاب است امّا نه انفجار. انقلاب هست ولی انقلاب اسلامی نه انفجاری.

انتخاب و آزادی

از جمله خصوصیّات امام حسین(علیه السلام) این است که در مورد فرد فرد اصحابش اجازه نمی دهد که قیامشان حالت انفجاری داشته باشد؟ چرا که امام (علیه السلام) در هر فرصتی می خواهداصحابش را به بهانه ای مرخّص بکند. هی به آنها می گوید :آگاه باشید که اینجا آب و نانی نیست، قضیّه خطر دارد. حتّی در شب عاشورا نیز با زبان خاصّی با آنها صحبت می کند:
" من اصابی از اصحاب خودم بهتر و اهل بیتی از اهل بیت خودم فاضلتر سراغ ندارم. از همهء شما تشکّر می کنم ، از همه تانممنونم. اینها جز با من با کسی از شما کاری ندارند. شما اگر بخواهید بروید و...."
امام (علیه السلام) همه راه ها را نیز نشان می دهد؛ تاریکی شب، برداشتن بیعت از دوش اصحابشان و ... ، یعنی فقط آ زادی و انتخاب. باید در نهایت آگاهی و آزادی و بدون اینکه کوچکترین احساس اجباری از ناحیهء دشمن یا دوست بکند، امام(علیه السلام) را انتخاب کنید. این است که به شهدای کربلا ارزش می دهد.

ماهیّت عکس العملی منفی ِ نهضت

قیام امام حسین(علیه السلام) از آن پدیده های چند ماهیّتی است، چون عوامل مختلفی در آن تأثیر داشته است. مثلاً یک نهضت می تواند ماهیّت عکس العملی داشته باشد، یهنی صرفاً عکس العمل باشد؛ می تواند ماهیّت آغازگری داشته باشد. اگر یک نهضت ماهیّت عکس العملی داشته باشد، می تواند یک عکس العمل منفی باشد در مقابل یک جریان.
یکی از عواملی که به یک اعتبار (از نظر زمانی) اوّلین عامل است: عامل تقاضای بیعت(با یزید) است، این بیعت تنها امضا کردن خلافت آدم ننگینی مانند یزید نیست، امضا کردن سنّتی است که برا ی اوّلین بار به وسیلهء معاویه می خواست پایه گذاری شود. در اینجا آنها از امام حسین(علیه السلام) بیعت می خواهند، یعنی از ناحیه شان یک تقاضا ابراز شده است؛ امام حسین(علیه السلام) نیز عکس العمل نشان می دهد، یک عکس العمل منفی. بیعت می خواهید؟ نمی کنم.
عمل امام حسین (علیه السلام) عملی منفی، امّا از سنخ تقواست، از سنخ این است که هر انسانی در جامعهء خویش مواجه می شود با تقاضاهائی که به شکلهای مختلف، به صورت شهوت، به صورت مقام، به صورت ترس و ارعاب از او می شود و باید در مقابل آنها بگوید: نه، یعنی "تقوا".

ماهیّت عکس العملی مثبتِ نهضت

عامل دیگری هم در اینجا وجود داشت که باز ماهیّت نهضت حسینی از آن نظر، ماهیّت عکس العملی است ولی عکس العمل مثبت نه منفی.
معاویه از دنیا می رود. مردم کوفه ای که در بیست سال قبل از این حادثه، لااقل پنج سال علی(علیه السلام) در این شهر زندگی کرده است و هنوز آثار تعالیم و تربیت علی(علیه السلام) به کلی از میان نرفته است ( البتّه خیلی تصفیه شده اند، بسیاری از سران، بزرگان و مردان اینها: حُجر بن عُدی ها، عَمرو بن حمق خُزاعی ها، رُشَید هَجَری ها و میثم تَمّارها ار از میان برده اند برای اینکه این شهر را از اندیشه و فکر علی، از احساسات به نفع علی خالی بکنند؛ ولی باز هنوز اثر این تعلیمات هست) تا معاویه می میرد، به خود می آیند، دور همدیگر جمع می شوند که اکنون از فرصت باید استفاده کرد، نباید گذاشت فرصت به پسرش یزید برسد، ما حسین بن علی داریم، امام بر حقّ ما حسین بن علی است، ما الآن باید آماده باشیم و او را دعوت کنیم که به کوفه بیاید و او را کمک بدهیم و لااقل قطبی در اینجا در ابتدا به وجود آوریم، بعد هم خلافت را خلافت اسلامی بکنیم.
"کوفه" اصلاً اردوگاه بوده است، از اوّل هم به عنوان یک اردوگاه تأسیس شد. این شهر در زمان خلیفه عمر بن الخطّاب ساخته شد، قبلاً "حیره" بود. این شهر را سعد وقّاص ساخت. همان مسلمانانی که سرباز بودند و در واقع همان اردو، در آنجا برای خود خانه ساختند و لهذا از یک نظر قویترین شهرهای عالم بود.
مردم این شهر از امام حسین(علیه السلام) دعوت می کنند، نه یک نفر، نه دو نفر، نه هزار نفر، نه پنجهزار نفر و نه ده هزار نفر بلکه حدود هجده هزار نامه می رسدکه بعضی از این نامه ها راچند نفر و بعضی دیگر را شاید صد نفر امضا کرده بودند که در جمع شاید حدود صدهزار نفر به او نامه نوشته اند.
اینجا عکس العمل امام چه باید باشد؟ حجّت بر او تمام شده است. عکس العمل، مثبت و ماهیّت عملش، ماهیّت تعاون. یهنی مسلمانانی قیام کرده اند، امام باید به کمک آنها بشتابد. اگر هجده هزار نامهء مردم کوفه رفته بود به مدینه و مکّه ( و بخصوص به مکّه) نزد امام حسین(علیه السلام) و ایشان جواب مثبت نمی داد، تاریخ، امام حسین(علیه السلام) را ملامت می کرد که اگر رفته بود، ریشهء یزید و یزیدیها کنده شده بود و از بین رفته بود؛ کوفه اردوگاه مسلمین با مردم شجاع، کوفه ای که پنج سال علی (علیه السلام) در آن زندگی کرده است و هنوز تعلیمات علی و یتیمهائی که علی بزرگ کرده و بیوه هائی که علی از آنها سرپرستی کرده است زنده هستند و هنوز صدای علی در گوش مردم این شهر است، امام حسین(علیه السلام) جبن به خرج داد و ترسید که به آنجا نرفت، اگر می رفت در دنیای اسلام انقلاب می شد و ...، اینست که اینجا تکلیف اینگونه ایجاب می کتد که همینکه آنها می کویند ما آماده ایم، امام می گوید من آماده هستم.
منبع: کتاب حماسه حسینی

شیطان از دیدگاه قرآن

شیطان از دیدگاه قرآن

 

نويسنده:رضا آشوری




 

چكيده :
 

از قديم‌الايام افسانه‌ي شيطان همواره انسان‌ها را در دنيايي از ابهام و وحشت فرو برده و همچنان هم ادامه دارد. او از جنيان بوده و به خاطر عباداتي كه انجام داده بود خداوند او را در خيل ملائكه جاي داده بود و از ملائكه‌ي مقرّب خود گردانيده بود ولي به دليل نافرماني كه از جانب او سرزد و منشأ اين نافرماني حسد و كبر بود از درگاه الهي رانده شد و از خارشدگان گرديد.
او به جاي اينكه توبه نمايد و از خداوند طلب مغفرت نمايد عمل خود را توجيه نمود و عامل گمراهي خود را خدا دانست و قسم خورد از آدم و فرزندان او انتقام بگيرد و آنان را گمراه نمايد.
سؤالات بسياري درمورد شيطان اذهان را به خود مشغول كرده كه در اين تحقيق سعي شده است با استفاده از آيات شريف قرآني به برخي از آنها پاسخ مختصر و كوتاه داده شود.
اين تحقيق در يك مقدمه و شش فصل و نتيجه‌گيري تنظيم شده است كه فصل اول كليات تحقيق، فصل دوم ماهيت ابليس، فصل سوم ويژگي‌هاي ابليس، فصل چهارم شيوه‌هاي تهاجم ابليس و راههاي مقابله با او، فصل پنجم روابط فردي و اجتماعي ابليس و فصل ششم سرانجام و عاقبت ابليس و در آخر هم نتيجه‌گيري شده است انشاءالله خداوند همه‌ي ما را از شرّ اين دشمن قسم خورده در پناه خودش حفظ بفرمايد.

مقدمه :
 

«شيطان» در لغت از ماده «شطن» به معناي دور شدن است، لذا به شيطان، شيطان مي‌گويند چون از فرمان خدا سرپيچي نمود، پس از رحمت او دور شد، و در اصطلاح «شيطان» مفهومي عام دارد كه شامل هر موجود متمرد و طغيانگر و خرابكار مي‌شود خواه از جن باشد يا از انسانها و غير آن، اما آن چه در اين نوشتار با عنوان «شيطان» از آن سخن به ميان مي‌آيد موجوديست از طايفه‌ي جن كه رو در روي خدا ايستاد و نافرماني كرد و در برابر حضرت آدم سجده نكرد.
در عالم آفرينش جداي از موجودات محسوس، موجودات غيرمحسوسي نيز وجود دارند كه وجود آنها به واسطه‌ي آيات الهي ثابت شده است يكي از آن موجودات غيرمحسوس جن است كه براي ما در شرايط عادي، قابل درك حسي نيست و از آنجايي كه شيطان نيز از جن است بديهي است كه آن هم از موجودات واقعي غيرمحسوس به شمار مي‌آيد. مؤيد اين مطلب (جن بودن و غيرمحسوس بودن شيطان) آيه‌ي 50، از سوره‌ي كهف است كه مي‌فرمايد: «وَ كانَ مِنَ الجِن» : ( او ]ابليس[ از جن بود).
شيطان از جنس فرشتگان نبوده بلكه از طايفه‌ي جن بوده؛ چرا كه شيطان داراي اولاد و ذريه است در حالي كه فرشتگان فرزند ندارند، فرشتگان معصومند ولي شيطان معصوم نيست، شيطان از آتش آفريده شده اما فرشتگان از نور آفريده شده‌اند. فرشتگان رسول الهي‌اند در حالي كه ابليس از چنين مقام و مرتبه‌اي برخوردار نيست.
خلقت جن و شيطان بر خلقت انسان تقدم دارد، چرا كه خداوند متعال در قرآن، سوره‌ي حجر، آيت26 و27 مي‌فرمايد: ( همانا ما انسان را از گل و لاي سالخورده تغيير يافته، بيافريديم و طايفه‌ي جن را پيش‌تر، از آتش گدازنده خلق نموديم).
وجود شيطان از نظر نظام كلي ضرورت دارد و به عبارتي شيطان، سگ تربيت شده نظام آفرينش است،‌ براي هر كسي پارس نمي‌كند و هر كس را نمي‌گزد، در كل اين نظام وجود شيطان رحمت است، اگر كسي سگ تربيت شده داشته باشد مي‌فهمد در عين حال كه اين سگ و نجس‌العين و حرام گوشت است، خدماتي نيز دارد، بنابراين وجود شيطاني كه انسان را به شر و معصيت دعوت كند از اركان نظام عالم بشري است و نسبت به راه مستقيم او به منزله‌ي كنار جاده است و معلوم است كه تا دو طرفي براي جاده نباشد متن جاده هم فرض نمي‌شود لذا القائات شيطاني خود مصلحتي دارد و آن اين است كه مردم عموماً به وسيله‌ي آن آزمايش مي‌شوند و در كوره‌ي امتحان ناخالصي‌ها جدا مي‌شوند.
خداوند از ابتدا شيطان را به عنوان شيطان نيافريد. بلكه او سالها، همنشين فرشتگان و از مخلوقات پاك بود ولي بعد، از آزادي خود، سوء استفاده كرد و وقتي در مقابل امر الهي مبني بر سجده بر آدم قرار گرفت بناي سركشي و طغيان گذارد.
قرآن جن و شيطان را به عنوان يك واقعيت مطرح كرده و ما نيز بايد آنها را به عنوان يكي از واقعيات قرآن بپذيريم.
حزب شيطان كساني‌اند كه طوق بندگي و ولايت او را بر گردن نهاده‌اند كساني كه بارزترين نشانه‌شان نفاق و دشمني با حق و فراموشي ياد خدا و دروغ و نيرنگ است.
بازار، ميدان شيطان است، لذا اميرمؤمنان حضرت علي «عليه‌السلام»، در نامه‌اي به حارث همداني مي‌فرمايند: بپرهيز از نشستن بر سر گذرها و در مراكز عمومي و بازارها و مراكز تجارت، زيرا در آن جاها محل حضور شيطان و وسوسه‌هاي اوست، محل پيشامدها و تباه‌كاري‌هاست، شيطان سعي مي‌كند افراد را براي تأمين منافع خودشان به دروغ، تهمت و انحراف بكشاند و به دنبال آن اضطراب و آشوب و نگراني بوجود آورد. غالباً مردم در اين جاها به امور دنيا و كارهاي خلاف دين مشغول‌اند پس تا مي‌تواني بايد از مراكز و بازارها كه ميدان ابليس است دور شوي تا داخل فتنه و فساد نشوي.
شيطان براي گمراه كردن انسان از مسير حق، به امور مختلفي متوسل مي‌شود؛ وسوسه، زينت دادن گناه و كارهاي زشت، ايجاد فراموشي در انسان، وعده دادن به انسان، مشاركت در اموال و اولاد مردم، امر به فحشاء و منكر و نجواي شيطاني از جمله‌ي اين امور است. (رضا آشوري، بهار 1389)

فصل اول : كليات
 

كليات تحقيق
 

1- تعريف و تبيين موضوع
 

قرآن مجيد، از موضوعات مختلفي سخن به ميان آورده است، موضوعاتي كه هر كدام متضمن راهي به سوي شاهراه هدايت و حقيقت است، يكي از اين موضوعات كه قدمت آن به زمان خلقت حضرت آدم و حوا «عليهما‌السلام» برمي‌گردد، موضوع شيطان است.
شيطان از جمله موضوعات و مسائل پيچيده‌اي است كه دسترسي كامل به حقيقت آن براي انسان ميسر نيست، لذا آنچه ما مسلمانان از معرفت شيطان در دست و به آن اعتماد داريم جز از راه قرآن مجيد و احاديثي كه از پيشوايان معصوم (عليهم السلام ) نقل گرديده، حاصل نشده است.
آري، قرآن مجيد و احاديث، مطمئن‌ترين مسير براي رسيدن به معرفت و حقيقت شيطان است، پس هر كس طالب است دشمن ديرينه و قسم خورده‌ي خود را بشناسد، به ماهيت آن پي ببرد و از اهداف، ابزار، دام‌ها و برنامه‌هاي آن مطلع گردد لازم است گام در اين دو راه قدسي گذارد و دشمن خود را با سخن دوست شناسد.

2- ضرورت و اهداف تحقيق
 

شيطان‌شناسي لازمه‌ي حيات آدمي است، هر كه شيطان خود و شيطان زمانش را بايد بشناسد ، تا بتواند بر او غلبه يابد.
معمولاً همين كه سخن از مقوله‌ي شيطان به ميان مي‌آيد اول از همه، به بررسي ماهيت و جنسيت او مي‌پردازند كه از پريان است يا از فرشتگان و يا از آدميان و عالميان، جنس شيطان هر چه كه باشد؛ شيطنت، حرفه و هربه‌ حتمي اوست و نافرماني و سركشي و طغيان و تجاوز و معصيت‌سازي، تخصص همه‌ جايي و هميشگي‌اش مي‌باشد.
پس بايد و بايد و بايد او را شناخت، از اهداف و أغراضش اطلاع يافت. از دام‌ها وگام‌هايش خبر گرفت،‌ از وسوسه‌ها و دعوت‌هاي خبيثانه‌اش آگاه شد و به ابزارها و اماكن و روابطش پي برد تا بتوان در برابرش مسلح شد و از فريب و اغواي او درامان ماند.

3- پيشينه‌ي تحقيق
 

از آنجايي كه قرآن ضمن آياتي در سوره‌هاي مختلف و با عناويني متفاوت به شيطان، ماهيت آن و نقش آن در گمراهي انسان اشاره نموده است؛ مي‌توان گفت: بعد از قرآن در تمام تفاسير به نوعي موضوع شيطان مورد بحث و بررسي قرار گرفته است ضمن اينكه، برخي از اهل قلم، مستقلاً به تدوين كتاب، در اين باره اقدام نموده‌اند؛ لذا در اين نوشتار سعي شده است علاوه بر تفاسير از منابعي كه مستقلاً به بحث و بررسي در موضوع شيطان پرداخته‌اند، بهره‌برداري شود.

4- فرضيه‌ها و سؤالات تحقيق
 

الف) شيطان، از جنس فرشتگان نيست.
ب) شيطان، قبل از خلقت انسان، با عنواني ديگر موجود بوده است.
ج) فلسفه آفرينش شيطان چيست؟
د) آيا شيطان، از طايفه‌ي جن بوده است؟

5-روش تحقيق
 

در تأليف و نگارش اين تحقيق از روش كتابخانه‌اي استفاده شده است. لذا سعي بر اين بوده كه با مراجعه به منابع معتبر، مطالب منقول در تحقيق، مطالبي معتبر و عاري از هر گونه ترديد و شبهه باشد.

6- تعريف واژگان كليدي
 

شيطان :
به معناي دور شده و متمترد مي‌باشد. اين كلمه به صورت مفرد هفتاد بار و به صورت جمع (شياطين)، هيجده‌بار در قرآن آمده است.(1) به عقيده‌ي طبرسي و راغب از شطن يشطن مي‌باشد به معني دور شدن است علي هذا شيطان به معني دور شده‌ي از خير است به عقيده‌ي بعضي نون آن زائد است و اصل آن از شاط يشيط است و آن به معني هلاكت است.(2)
ابليس :
مراد از اين كلمه در قرآن مجيد موجودي است زنده، باشعور، مكلف، نامرئي، فريبكار و ... كه از امر خدا سرپيچي كرد و به آدم سجده نكرد در نتيجه رانده شد و مستحق عذاب گرديد او در قرآن اكثراً به نام شيطان خوانده شده و فقط در يازده محلّ ابليس به كار رفته است.(3)
ابليس نام غيرعربي است و اسم اصلي او عزازيل يعني عزيز خداوند بوده است.(4)
از امام رضا (ع) نقل شده است نام او در اول حارث بوده است و بعد ابليس ناميده شده زيرا از رحمت خدا مأيوس گرديد.(5)
مَلَك ( به فتح ميم و لام ) :
به معني فرشته و معناي اصطلاحي آن به معناي رسالت است(6) و شايد بدين جهت باشد كه هر يك از ملائك رسالت و مأموريت به خصوصي دارند چنانچه فرموده «جاعِلُ الْمَلئِكَهِ رُسُلاً أولي أَجْنَحْهٍ»(7) از اينكه ملك از چه چيزي خلق شده در قرآن كريم مطلبي نيست ملائكه موجودات پاك و فرمانبردارند و خداوند اموري را در عالم به آنها محوّل نموده است مثل ميراندن مردمان، آوردن وحي، نوشتن اعمال انسانها، حافظان انسانها، حاملان عرش و ... .(8)
جن ( به كسر اول ) :
اين كلمه حدود بيست بار در قرآن مجيد آمده است جنّ در عرف قرآن موجودي است باشعور و اراده كه به اقتضاي طبيعتش از حواسّ بشر پوشيده مي‌باشد و مانند انسان مكلّف و مبعوث در آخرت و مطيع و عاصي و مؤمن و مشرك و ... است و جنّ به معناي پوشيده است مثلاً به قلب، جنان مي‌گويند چون كه در ميان بدن پوشيده است به سپر مجنه مي‌گويند چون صاحب سپر را مي‌پوشاند به باغ و مزرعه و چمن، جنّت مي‌گويند چون روي زمين را مي‌پوشانند و ...
بعضي از آنها به رسول خدا (ص) ايمان آوردند و برخي كافر شدن .آنها چون ما سخن مي‌گويند و يكديگر را به نيكوكاري دعوت مي‌كنند و از عذاب خدا مي‌ترسانند.(9)
نفس ( بر وزن فلس ) :
در اصل به معني ذات است معاني ديگر هم دارد مثل روح؛ اللهٌ يَتوفي الأَنفس حينَ مَوْتِها(10) ، به معناي تأكيد؛ جائِني زيدٌ نَفْسَه، هم مي‌باشد. در قرآن به معناي تمايلات نفساني و خواهش‌هاي وجود انسان و غرائز او مي‌باشد كه با اختياري كه به او داده شده مي‌تواند آنها را در مسير حق يا باطل قرار دهد.(11)
وسوسه :
وسوسه به معناي حديث نفس است يعني كلامي كه در باطن انسان وارد مي‌شود خواه از شيطان باشد يا از خود انسان در مجمع فرموده وسوسه با صداي آهسته به سوي چيزي خواندن است و وسواس افكار بي‌فائده و مضرّي است كه به ذهن خطور مي‌كند كه گاهي ازجانب شيطان است و گاهي از مردمان ناپاك، در هر صورت فقط پناه بردن به خدا انسان را از شرّ آنها مصون مي‌دارد.(12)

فصل دوم : ماهيت ابليس
 

1- « ابليس »
 

نام خاص موجودي زنده، مكلّف، متمرد از فرمان الهي و رانده شده از درگاه وي واژه‌ي ابليس در قرآن كريم يازده بار به كار رفته و نُه بار آن در ضمن داستان آفرينش آدم و فرمان سجده بر وي آمده است (بقره:آيه‌ي 34، اعراف:آيه 11، حجر: آيات 31و 32، اسراء: آيه 61، كهف؛ آيه 50، طه:آيه116، ص: آيات 74و 75)
شرح داستان براساس سوره‌ي اعراف كه با تفصيل بيشتري به اين موضوع پرداخته، چنين است: هنگامي كه خداوند، بشر را از گِل آفريد و از روح خويش در او دميد، به فرشتگان فرمان سجده بر وي داد. همه‌ي فرشتگان، جز ابليس سجده كردند؛ ولي او تكبّر ورزيد و از سجده سرباز زد. وقتي خداوند سبب را پرسيد، ابليس گفت: من از او بهترم؛ زيرا مرا از آتش و او را از گِل آفريدي؛ آن‌گاه خداوند ابليس را از آن مقام راند و او را لعنت كرد. ابليس از خداوند تا روز بعثت مهلت خواست و خدا به او تا وقت معيني مهلت داد؛ سپس ابليس سوگند ياد كرد كه همه‌ي بندگان به جز مخلصان را از راه به در برد و خداوند به او و پيروانش وعده‌ي جهنم داد.(13)
در دو مورد ديگر نيز واژه‌ي ابليس آمده است: يكي در سوره‌ي سبا آيه‌ي 20 كه به پيروي قوم سبا از او اشاره دارد و ديگري در سوره‌ي شعرا، آيه‌ي 95 كه پايان كار او و پيروانش در روز بازپسين را گزارش مي‌دهد.
واژه‌ي شيطان و شياطين نيز 88 بار در قرآن به كار رفته كه در بسياري از موارد به معناي ابليس است.(14)
شيطان، اسم جنس و نامي فراگير براي هر موجود شرير متمرد و فريب‌كار است.(15) از بررسي موارد كاربرد واژه‌ي شيطان در قرآن كريم و گفته‌ي مفسران برمي‌آيد كه در اغلب موارد، مقصود از شيطان يا دست كم، مصداق بارز آن، همان ابليس است. برخي تصريح كرده‌اند كه شيطان اغلب به معناي ابليس به كار رفته و عَلَم بالغلبه (براي آن شده است) و به نظر برخي «الشيطان» همه جا مترادف ابليس است.(16) قرآن پس از سرباز زدن ابليس از سجده، او را «شيطان» ياد مي‌كند. (بقره:آيه‌ي36؛ اعراف: آيه20، طه: آيه 117) در پاره‌اي از آيات ديگر، واژه‌ي شيطان معنايي جز ابليس را نمي‌رساند؛ به طور مثال، در آيه‌ي (وَ قالَ الشَيطانُ لَمّا قُضِيَ الْأمرُ إِنَّ اللهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ) (ابراهيم، آيه22) به اتفاق گفته شده كه مقصود از «شيطان»، جز ابليس موجود ديگري نيست؛ البته در پاره‌اي از موارد چون آيه (الْشَيطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقرَ) (بقره، آيه268) در اينكه مقصود، ابليس است يا ديگر فريب‌كاران جن و انس را نيز دربرمي‌گيرد، اختلاف‌ نظر وجود دارد.(17)
برآيند كاوش‌ها آن است كه مقصود از مفرد معرفه (الشيطان)، ابليس است، مگر آنكه قرينه‌اي برخلاف باشد و در بيشتر موارد، مقصود از مفرد نكره (شيطان) نيز ابليس به شمار مي‌رود و صيغه جمع آن (شياطين) نيز ابليس را كه يكي از مصاديق روشن است، فرا مي‌گيرد.(18)
برابر برخي روايات، نام اصلي ابليس، حارث (حرث) بوده است كه به دليل عبادت طولاني، او را عزازيل، يعني عزيز خدا، خطاب مي‌كردند. وي پس از عجب، ابليس ناميده شده و پس از امتناع از سجده و رانده شدن از درگاه الهي، الشيطان نام گرفت.(19)

2- وجود ابليس :
 

عده‌اي، ابليس را همان نيروي دروني غرايز انسان كه او را به سوي شر فرا مي‌خواند دانسته‌اند.(20) تعابير قرآن، ابليس را به صراحت موجودي حقيقي، نه پنداري و نه همان نفس اماره معرفي مي‌كند كه نه به صورت استقلالي، بلكه در حيطه‌ي حاكميت خداوند، آدميان را به شر و گناه فرا مي‌خواند، از اين رو وجود شيطان كه به شر و معصيت فرا مي‌خواند، از اركان نظام عالم انساني شمرده مي‌شود نظامي كه بر سنت اختيار جريان داشته و هدف آن سعادت نوع انسان است(21) و از آياتي مانند: (فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوُّلَكَ وَ لِزَوْجِكَ) (طه، آيه117) استفاده مي‌شود كه خداوند، ابليس را به طور مشخص و روشن به آدم و حوا شناسانده و از آياتي مانند: (هَلْ أَدُلُّكَ عَلي شَجَرَهِ الْخُلْدِ) (طه، آيه120)، (قاسَمَهُما إِنّي لَكُما لَمِنَ النّاصِحِينَ) (اعراف، آيه21) كه گفت‌و گوي آدم و ابليس را گزارش مي‌كند، به دست مي‌آيد كه ابليس مخاطبي آشنا براي آدم بوده است؛ چنانكه پاره‌اي از روايات، از تمثل و سخن گفتن وي با بسياري از پيامبران چون آدم، نوح و ابراهيم و ... و شنيدن صداي او از سوي امامان معصوم دلالت دارند(22) ؛ همچنين به تصريح قرآن، ابليس از ذريه (كهف، آيه50)، حزب (مجادله، آيه 19)، و لشكريان سواره و پياده نظام (اسراء: آيه95؛ اسراء: آيه64)؛ برخوردار است.

3- ابليس از جن :
 

درباره‌ي اينكه ماهيت و حقيقت ابليس از جن است يا ملائكه، دو ديدگاه مهم وجود دارد و عده‌اي آن را از دسته جن مي‌دانند و عده‌اي از گروه ملائك، ولي چون براساس آيات و روايات ديدگاه نخست صحيح مي‌باشد، از ذكر ديدگاه دوم صرف نظر مي‌كنيم.
حسن بصري و قتاده در روايات، ابن‌زيد، بلخي، رماني و بسياري ديگر چون سيد مرتضي، ابوالفتوح رازي(23) ، زمخشري(24) ، قمي ، سيد قطب و مغنيه؛ ابليس را از جن مي‌دانند. شيخ مفيد، شيعه را بر اين رأي دانسته و فخر رازي آن را به معتزله نسبت داده است. بسياري از دارندگان اين رأي، به استناد پاره‌اي از روايات، او را پدر جن (ابوالجن) دانسته‌اند در برابر حضرت آدم كه او را ابوالانس است(25) صاحبان اين رأي افزون برخي روايات، ادله‌ي ذيل را نيز اقامه كرده‌اند:
الف) به تصريح قرآن، ابليس از جنيان بوده است: (فَسَجَدوا إِلّا إبليسَ كانَ مِنَ‌الجِنَّ فَفَسَقَ عَنْ أمْرِ رَبَّهُ) (كهف، آيه50)
ب) برابر آيات قرآن، انسان از خاك، و جن از آتش آفريده شده‌اند (حجر، آيات 26و 27) و طبق روايات، آفرينش ملائك از نور، ريح و روح بوده و ابليس، جنس خود را از آتش معرفي كرده است: (خَلَقْتَني مِن نارٍ وَ خَلْقَتَهُ مِنْ طِينٍ) (ص، آيه76) بر اين اساس، ابليس از جنيان است كه از آتش آفريده شده‌اند.
ج) ابليس كه استكبار ورزيد و از انجام فرمان خداوند سرباز زد نمي‌تواند از ملائك باشد؛ زيرا ملائك معصومند و هرگز در برابر فرمان الهي سرپيچي وگناه نمي‌كنند: (لا يَعْصوُنَ اللهَ ما أمَرَهُمْ وَ ما يُؤْمَرونَ) (تحريم، آيه6) بلكه از جن است كه برخي فرمان‌بردار و برخي منحرفند: (وَ أنا مِنّا الْمُسلِموُنَ وَ مِنّا الْقاسِطوُنَ)، (وَ أنا مِنَّا الصّالِحوُنَ وَ مِنّا دُونَ ذلِكَ كُنّا طَرائِقَ قِدَداً) (جن، آيه11)
د) ابليس كه از كافران بود و از امر الهي سرپيچيده نمود نمي‌تواند از ملائك باشد؛ زيرا خداوند فرشتگان را رسولان خويش معرفي كرده است: (جاعِلِ الْمَلائِكَهِ رُسُلاً) (فاطر، آيه1) و كفر و فسق در ساحت رسولان الهي راه ندارد.
د) ابليس كه به تصريح قرآن، ذريه و نسل دارد، از جن است(26) ؛ (أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرّيَتَهُ أوْلِياءَ مِنْ دُونِي) (كهف، آيه50) زيرا جنيان داراي جنسيت، آميزه و در نتيجه تولد و تناسل‌اند: مرداني از آدميان به مرداني از جن پناه مي‌برند: (وَ أُنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإنْسِ يَعوذونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنَّ) (جن، آيه6) و در وصف زنان بهشتي مي‌فرمايد: دست هيچ انس و جني پيش از ايشان به آنها نرسيده است: (لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلا جانٌّ) (الرحمن، آيات 56 و 74) در حالي كه فرشتگان از جنسيت و در نتيجه از توالد و تناسل مبرا هستند: (وَ جَعَلوا الْمَلائِكَهَ الَّذينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً أَشْهِدوا خَلْقَهُم) (زخرف، آيه19)
براساس اين ديدگاه، شمول فرمان سجده با استثناي ابليس از ملائك نشان دهنده‌ي آن نيست كه وي جزو فرشتگان بوده است، زيرا اين استثنا، يا استثناي منقطع است؛ يعني استثنايي است كه مستثنا (ابليس) از جنس مستثنا منه (ملائك) نيست كه اين نوع استثنا دركلام عرب متداول بوده است و كاربرد فراواني دارد يا استثنايي متصل است؛ اما به ادله ذيل، در رديف فرشتگان شمرده مي‌شده است.(27)
يك: به علت فزوني تعداد ملائك، لفظ ملائك از باب تغليب بر ابليس نيز اطلاق شده است.
دو: از آنجا كه ابليس در معيت ملائك به عبادت اشتغال داشت، ولي ملائك كه مقامشان از وي برتر بوده، به سجده مأمور شدند ابليس كه از جنس جن و همراه ايشان بود به طريق اولي به سجده كردن سزاواتر است.(28)
سه: به دليل آنكه ابليس از نظر فعل، فرشته و از جهت نوع، از جن بوده، امر به فرشتگان، او را نيز در برگرفته است.
چهار: ضمير جمع در «فسجدوا» به همه‌ي مأموران به سجده باز مي‌گردد كه اعم از فرشتگان و جنيان است؛ ولي خداوند به ذكر ملائك كه با همه‌ي علوشان، مأمور به تذلل و خضوع در برابر آدم بوده‌اند، بسنده كرده است.(29)

فصل سوم: ويژگي هاي ابليس
 

1- صفات ابليس
 

در قرآن كريم برخي از اوصاف اين موجود شرير ارائه شده كه بدين شرح است:
1- مستكبر (بقره، آيه34)
2- كافر (بقره، آيه 34؛ ص، آيه74)
3- كفور «ناسپاس» (اسراء، آيه27)
4- فاسق (كهف، آيه50)
5- عصي «عصيان‌گر» (مريم، آيه 44)
6و 7- مارد و مريد «سركش» (صافات، آيه77 ؛ نحل، آيه98)
10- مدحور «رانده» (اعراف، آيه18)
11- ملعون «مهلت يافته» (اعراف، آيه15)
13- عَدُوّ، عَدوٌ مبين «دشمن‌، دشمن آشكار» (ياسين، آيه 60؛ كهف، آيه50؛ فاطر، آيه6؛ بقره، آيه208 و 168؛ انعام،‌آيه 142؛ يوسف، آيه5)
14- ساءَ قَرين «هم دم بد» (نساء، آيه 38)
15- خذول «فروگذارنده انسان» (فرقان، آيه 29)
16- مُضِلّ «گمراه كننده‌ي آشكار» (قصص، آيه15؛ ص، آيه82)
17- غرور، «فتنه‌گري، فريب‌كاري» (اعراف، آيه 22 و 27؛ طه، آيه120)
18- وعده كاذب و برانگيختن آرزو (نساء، آيه120)
19- دعوت‌گري به سوي جهنم (لقمان، آيه 21)

2- علت رانده شدن ابليس :
 

برابر آيات قرآن، سرپيچي ابليس از امتثال فرمان خداوند در سجده بر آدم، موجب رانده شدن او از مقام قرب الهي و خواري وي شد: (فَسَجَدُوا إِلّا إِبليسَ ... قالَ فَاهْبِط مِنها فَما يَكونَ لَكَ أَن تَتَكبرَ فيها فأخرَجْ إِنَكَ مِنَ الصاغرين) (اعراف، آيات 11 تا 13)
عصيان و تمرد ابليس در استكبار و حسد او ريشه دارد.(30) دقت در آيات سوره‌ي حجر،‌ از تعصب شديد وي درباره‌ي جنس خويش در برابر ماده نخستين آفرينش آدم پرده برمي‌دارد؛ آنجا كه به صراحت مي‌گويد: من آن نيستم كه براي بشري آفريده شده از گلي خشك، سياه و بدبو سجده كنم: (قالَ لَم أَكُنْ لَاَ سْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَه مِنْ صَلصالٍ مِنْ حَمأ مَسْنونٍ) خداوند در پي اين تعصب او را از آن مقام راند «قالَ فَاخْرُج مِنْها فَإِنَّكَ رَجيِمٌ» بر پايه روايتي از امام زين‌العابدين (ع) نخستين گناهي كه معصيت خداوند بدان صورت گرفت، كبر ابليس بود.(31)
حسادت ابليس در برابر كرامت ذاتي انسان كه موجب خضوع و تكريم همه‌ي فرشتگان در مقابل حضرت آدم شد، عامل ديگر سرپيچي ابليس است كه مي‌توان آن را از آيات سوره‌ي اسراء استفاده كرد: آيا براي كسي كه از گل آفريدي، سجده كنم؟ چرا او را بر من برتري دادي؟ اگر تا روز قيامت مهلتم دهي، به طور قطع فرزندانش را جز اندكي لجام زده، به دنبال خود كشانده، آنان را مستأصل خواهم كرد: ( قالَ أ أسْجُدَ لِمَنْ خَلقْتَ طيناً) قالَ أَرَأيتَكَ ألذّي كَرَّمْتَ عَليَّ لَئنْ أَخَّرْتَنِ إلي يَومِ ‌القيامه لَأَخْتَنِكُنَّ ذرُيَته إلّاَ قليلا) (اسراء، آيات 61 و 62) استفهام انكاري و گفتار اعتراض‌آميز ابليس در برابر تكريم مقام آدم، نشان دهنده‌ي اوج حسادت او به آدم است. امام علي (ع) در تبيين استكبار ابليس، به تعصب و حسادت وي اشاره كرده و او را سر سلسله مستكبران و پيشواي متعصبان و حسودان بر آدم خوانده است.(32)

3- فلسفه آفرينش و امهال ابليس :
 

طبق آيات، ابليس از انجام فرمان الهي درباره‌ي سجده بر آدم سرباز زد و از جايگاهي كه در آن قرار داشت،‌ رانده شده؛ پس از آن، از خداوند خواست كه او را تا روز قيامت مهلت دهد و خداوند نيز آن را پذيرفت: (قال أنْظُرني الي يَوم يبعثون* قال فَإنّك مِنَ المنظَرين) (حجر، آيات 36 و 37) چون از ابليس جز شرارت برنمي‌خيزد، همواره اين پرسش مطرح بوده است كه چرا خداوند با شناختي كه از ابليس داشت،‌ او را آفريد و مهلت خواهي او را پس از رانده شدن، پذيرفت. گرچه حكمت آفرينش شيطان بسيار است و جز خدا كسي بر همه‌ي آنها احاطه ندارد(33) ، فيلسوفان، متكلمان و مفسران، براساس مباني خود پاسخ‌هاي گوناگوني داده‌اند:
1- آفرينش ابليس به اعتبار وجود نفسي‌اش جز خير نيست و به اعتبار وجود لغيره و اضافي آن نيز نفعش از شر او بيشتر است؛ زيرا هستي هر موجود، دو گونه اعتبار مي‌شود: وجود في نفسه ( نفسي) يعني اعتبار موجود به خودش، و وجود لغيره (اضافي) يعني سنجش و اعتبار آن موجود، به موجودات ديگر.
وجود نفسي هر موجود كه آفرينش بدان تعلق مي‌گيرد، جز خير نخواهد بود و جز به نيكويي متصف نمي‌شود؛ همچنين براساس حكمت الهي، وجود اضافي موجود به موجودات ديگر نيز بايد نفعش از ضررش بيشتر باشد. آفرينش شر مطلق، شر غالبي بر خير، يا خير و شرمساري، با حكمت الهي سازگار نيست(34) ؛ بر اين اساس و از آنجا كه وجود ابليس، شر محض نيست؛ بلكه شر آميخته به خير است و چون جنبه‌ي خير او از جنبه‌ي شرش بيشتر است، در مجموع، وجودش براي جهان هستي خير است، نه شر، و اگر موجودي، منفعتي اعظم يا دفع مفسده‌اي اكبر را در برنداشته باشد،‌ آفريده نمي‌شود؛ از اين رو همانگونه كه انسان از الهام ملك منتفع مي‌شود، از وسوسه شيطان نيز بهره مي‌برد.
اگر اوهام شيطاني نبود، اولياي الهي براي كشف حقايق در جست و جوي براهين برنمي‌آمدند. چه بسا آدمي از عداوت دشمن، بيشتر از محبت دوست بهره‌مند مي‌شود. يكي از فوائد عداوت دشمنان، سرعت بازگشت به سوي خداست.
از امام علي (ع) نقل شده كه فرمود: خدا مي‌خواهد كرامتش را بر مؤمنان ظاهر سازد؛ زيرا اگر ابليس و وسوسه‌هايش نبود، نور معرفت بر دل مؤمن نمي‌تابيد و عطر محبت از آن پيدا نمي‌شد.(35)
بدين سان وجود ابليس براي افراد با ايمان و ره‌پويان راه حق زيان‌بخش نيست؛ بلكه وسيله پيشرفت و تكامل است.(36)
2- وجود ابليس و شرور ديگر به خودي خود براي انسان خوب يا بد نيست؛ بلكه خوب يا بد بودن هر چيز، به نوع واكنش انسان در برابر آن بستگي دارد؛ بر اين اساس، وجود ابليس در صورتي كه از او پيروي شود، شر، و در صورت مخالفت، خير و موجب تعالي است.
3- وجود ابليس براي نظام عالم انساني كه بر سنت اختيار و سعادت نوع بنا شده، ضرورت دارد. مرتبه وجودي انسان ايجاب مي‌كند كه آزاد و مختار باشد تا بتواند كمال و فعليت خويش را از راه اختيار و انتخاب بدست آورد؛ از اين رو همواره بايد بر سر دو راه: (وَ هَدْيناهُ النَّجْدَيْن) (بلد، آيه 10) و ميان دو دعوت (فَالْهَمَهُما فُجورَها و تَقْواها) (شمس، آيه8) قرار گيرد.(37) راه راست و صراط مستقيم كه همان راه سعادت و رهايي او است و فطرت و فرشته، وي را به اين راه مي‌خوانند و بي‌راهه و فجور كه شيطان با وسوسه‌هاي خويش در جهت سوق انسان به آن سو ايفاي نقش مي‌كند؛ بنابراين، وجود شيطان كه به شرارت مي‌خواند ضرورت دارد؛ زيرا طاعت بدون معصيت بي‌مفهوم است و با بطلان طاعت و معصيت، ثواب، عقاب و رسالت هم باطل مي‌شود.
4- آفرينش ابليس، براي امتحان بندگان است: (وَ ما كانَ لَه عَلَيهِم مِنْ سُلطان الّا لِنَعلَمُ مِن يؤمِنُ بال آخره مَمَن هُوَ مِنْها في شك) (سبأ، آيه 21) خداوند، القائات شيطان را براي بيماردلان و سنگ دلان مايه آزمايش قرار داده است: (لِيَجْعَلَ ما يُلِقي الشَيْطان فِتْنَته لِلَّذينَ في قُلوبِهم مَرضُ وَ القاسيَهِ قُلوبُهُم) (حج، آيه 53) ابليس، با بهره‌گيري از هواي نفس انسان، او را وسوسه كرده، در بوته‌ي آزمايش قرار مي‌دهد. تكليف و هدايت‌پذيري، بدون آفرينش ابليس تحقق نمي‌يابد. دو آيه 43 انعام و 48 انفال نيز به تزيين اعمال انسان براي وي از سوي شيطان اشاره دارد. خدا اجازه چنين فتنه‌گري را از آن رو به شيطان داده تا آزمايش‌ بندگان، كامل و زمينه‌ي تربيت بشر فراهم شود.(38)
برابر آيات پيشين، مصلحت القائات شيطاني، آزمون عامه‌ي مردم است و امتحان، از سنن الهي حاكم بر عالم انساني به شمار مي‌رود كه سعادت و شقاومت انسان بدان بستگي دارد و البته در اين صحنه پيكار، خداوند انسان را در مقابل وسوسه‌هاي شيطان بي‌دفاع واننهاده است؛ بلكه با اعطاي عقل، فطرت پاك و عشق به تكامل، انسان را به سوي حق رهنمون كرده و با تزئين ايمان در قلب وي و شناساندن فجور به وي او را در مقابل شيطان مجهز و مؤيد كرده است.(39)
به گفته‌ي برخي نسبت ابليس با ملائك، نسبت وهم به قوه عاقله است. همان گونه كه وجود وهم در عالم صغير، در ادراك جزئيات لازم است البته اگرچه موجب غلط و كفر مي‌گردد، ولي ضرر آن با حكمت و برهان دفع مي‌شود. وجود شيطان نيز براي عمارت نشئه دنيايي ضرورت دارد و شر او با نور اسلام و شريعت دفع مي‌شود.(40)

فصل چهارم: شيوه‌هاي تهاجم ابليس و راههاي مقابله با او
 

1-ابليس و پيامبران
 

از آنجا كه ابليس دشمن انسانيت است، نسبت به هر انسان دشمني مي‌ورزد، اگرچه در بندگان مخلص نفوذي ندارد، بلكه نسبت به خود آنان مطيع و منقاد است ولي در برنامه‌هاي موردنظر آنان رخنه ايجاد مي‌كند. بدين روي ابليس و يارانش در برابر همه‌ي پيامبران به دشمني آشكار برخاسته‌اند: «وَ كَذلَكَ جَعَلْنا لَكُلِّ نَبيٍ عَدُواً شَيطِينَ الإنْسِ وَ الجِنِّ» (انعام/ 6، 112) و در جهت مقابله با اهداف وآرزوهاي انبيا، كوشش‌هايي فريب كارانه پي افكنده‌اند: «تَا اللهِ لَقَدْ أرْسَلنا إلي أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُم الشَّيطَنٌ أَعْمَلَهُمْ» (نحل/ 63، 16) و نيز «وَ ما أرسَلْنا مِنْ قَبْلِكً مِنْ رَّسولٍ وَ لا نَبِيٍ إلا إذا تَمَنَّي إلقي الشََيطنُ في اُمْنيَّه» (حج، 52)
براساس روايتي از امام صادق و امام رضا (ع) ابليس از زمان آدم به بعد نزد انبيا حضور مي‌يافته و با آنان گفت و گو مي‌كرده است.
در قرآن كريم و روايات، گوشه‌هايي از اقدام ابليس بدين شرح انعكاس يافته است:
الف- آدم «عليه‌السلام»:
كوشش‌هاي خصمانه ابليس بر ضد حضرت آدم مشتمل بر وسوسه: «فَوَسْوَسَ إِلَيهِ الشَيطنُ» (طه، 120) سوگند دروغ مبني بر خيرخواهي: «وَ قاسَمَهُما إِني لَكُما لَمِنَ النَّصحينَ» (اعراف،12) فريب‌كاري و ايجاد زمينه هبوط مشقت‌آميز از بهشت:
«فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطنٌ عَنْها فَأخْرَجَهُمَا مِمّا كَانَا فِيهِ وَ قُلْنَا أهْبِطُوا» ( بقره، 36) در آيات قرآن گزارش شده است. افزون بر موارد پيشين، پس از توبه هنگام انجام مناسك حج كه با آموزش جبرئيل صورت مي‌پذيرفت، بارها خود را نماياندند كه به اشاره فرشته وحي، از سوي حضرت آدم رانده شد.(41) وي درباره‌ي اسم‌گذاري فرزند نيز چنان وسوسه كرد كه نزديك بود ميان آدم و حوا اختلاف‌هايي پديد آيد ابليس پس از تولد فرزندان آدم آنان را به عرصه نزاعي كشاند كه به قتل هابيل منجر شد.(42)
ب- ابراهيم «عليه‌السلام»:
يكي از آزمون‌هاي الهي براي حضرت ابراهيم (ع)، رؤياي مأموريت قرباني كردن فرزند بود كه ابليس كوشيد با وسوسه او و ايجاد ترديد در همسر و فرزندش، مانع تراشي كند؛ ولي طبق آيات 104-105 صافات«وَ نَدَايَنهُ أنْ يَأِبرَاهيمُ * قَدْ صَدًّقْتَ الرُّءيَا» خداوند او را از صادقه بودن رؤيا مطمئن ساخت. از ابن عباس نقل مي‌شود هنگامي كه ابراهيم (ع) مشغول انجام مناسك بود ابليس سه بار بر وي ظاهر گشت كه با واكنش سخت پرتاب سنگ از سوي ابراهيم مواجه شد كه هم اكنون نيز حركت نمادين آن (رمي جمرات) جزء مناسك به شمار مي‌رود. ابليس در طراحي، آموزش و ساخت منجنيق نيز كه در پرتاب حضرت ابراهيم به درون آتش به كار گرفته شد، نقشي اساسي ايفا كرد.(43)
ج-سليمان «عليه السلام»:
خداوند قدرت فرمان‌روايي بر جنيان و شياطين را به حضرت سليمان عنايت فرمود: «وَ مِنَ الشيطين مِنْ يغوصون له» (انبياء ، 82) ( وَ الشَيطين كلَّ بَنّاءٍ وَ غَوّاصٍ) (ص/38، 37) اما وي را نيز با يكي از آنان آزمود: ( وَ لَقَد فَتنا سليمن وَ ألْقَينا علي كُرسيه جسداً) (ص/38، 34) ولي آنان با آموزش سحر و جادو به امت وي، به انتشار كفر و فساد دست زدند: (وَ ما كَفَر سُليمن وَ لكنًّ الشَيطينَ كَفَروا يُعَلِّمونَ النّاسَ السِّحْرَ) (بقره/ 102)
چگونگي اين آموزش و نشر، در روايات چنين گزارش شده است: ابليس پس از مرگ سليمان، تمام آموزه‌هاي سحر‌آميز را در كتابي گرد آورد و در ابتداي آن نگاشت: اين آن چيزي است كه آصف بن برخيا براي سليمان بن داوود از گنجينه‌هاي علوم نگاشته است.(44)
براساس آيه پيشين، اين آموزه‌ها را شياطين به مردم آموختند.
د-ايوب «عليه‌السلام»:
ايجاد زمينه پيدايش امور مشقت آفرين و سخت براي ايوب (ع) پيامد كوشش‌هاي ابليس بود: (أني مسني الشيطان بِنُصُبِ وَ عذاب) (ص/41)
اين كوشش‌ها كه از حسادت ابليس بر عبوديت و شكرگزاري ايوب نشأت مي‌گرفت، فقط به خود او منحصر نمي‌شد، بلكه همسر وي را كه دختر حضرت يعقوب بود نيز دربرگرفت؛ به گونه‌اي كه براي رهيدن از آن همه مشكلات، همسر وي را به سجده در برابر خود دعوت كرد. افزون بر اين، امت را با تمسك به ادله واهي از تماس و هدايت جويي از وي باز مي‌داشت.(45)
ه- يوشع (عليه السلام):
فراموشاندن آوردن ماهي به وسيله‌ي يوشع كه گفته شده قرآن از او با عنوان (فتاه) (كهف/ 60) ياد كرده، كوششي از سوي ابليس گزارش شده است كه (وَ ما أنْسنيِه إلّا الشَّيطنَ اَنْ اَذْكُرَه) (كهف/ 63)
و-يوسف «عليه السلام»:
برانگيختن آتش حسادت در برادران كه سختي‌هاي بسياري را در زندگي يوسف در پي داشت: (اَنْ نزعْ الشَيْطَن بَيْني و بَيْنَ إِخْوَتي) (يوسف/ 100) نيز فراموشاندن بازگويي داستان يوسف نزد عزيز مصر به وسيله‌ي همبند آزاد شده‌ي وي كه موجب بقاي يوسف در زندان تا چندين سال ديگر شد، از اقدام‌هاي خصمانه ابليس بوده است.(46)
ز- موسي «عليه‌السلام»:
كوشش براي كشاندن موسي (ع) به حمايت يكي از ياورانش در بني‌اسرائيل كه به مرگ دشمنش منتهي شد، به صراحت اقدامي از سوي شيطان معرفي شده است: (فَوَ كَزَهُ مُوسي فَقَضي عَليهِ قالَ هذا مِن عَمِل الشَّيْطن) (قصص/ 28، 15) افزون بر مورد پيشين، ظاهر شدن ابليس بر موسي در كوه طور، دروغ‌گويي به امت وي، تحريك سامري و پديد آوردن زمينه‌ي گوساله‌پرستي از ديگر اقدام‌هاي ابليس بر ضد حضرت موسي (ع) است كه در روايات ذكر شده است.
ح- حضرت لوط «عليه السلام»:
برابر روايات، ابليس نخست قوم لوط را به ارتكاب عمل زشت لواط فراخواند سپس همجنس‌گرايي را ميان زنان نيز رواج داد.(47)
ط- حضرت عيسي «عليه‌السلام»:
از ابن عباس روايت شده كه حضرت عيسي (ع) در 30 سالگي به پيامبري مبعوث شده و معجزه‌هاي خويش را در ميان مردم آشكار ساخت. ابليس نزد وي آمد و با گوش زد كردن ولادت او بدون آن كه پدري داشته باشد و با تأكيد بر سخن گفتن وي در گهواره و با تكيه بر معجزه‌هايش چون شفاي بيماران و زنده كردن مردگان و عبور از دريا بدون آن كه در آب فرو مي‌رود، به وي گفت:
تو به بالاترين درجه‌ي ربوبيت رسيده‌اي و روزي خواهد آمد كه بر آسمان‌ها و زمين و هر كس در آنهاست، برتري‌يابي و آن دو را اداره كرده، به ديگران روزي دهي!
حضرت عيسي(ع) پس از ذكر هر يك از موارد پيشين، آن را به خداوند منتسب ساخته، در پايان چنان به عبادت و تضرع خداوند بزرگ پرداخت كه ابليس هراسان از نزد او گريخت.(48)
افزون بر مورد پيش گفته شده در كوه «اريحا» به صورت پادشاه فلسطين نزد حضرت آمد و گفت: اي روح‌الله! تو كه مردگان را زنده مي‌كني و بيماران را بهبود مي‌بخشي، خود را از كوه پرتاب كن! حضرت عيسي (ع) در پاسخ او فرمود:
در آن گونه امور، خداوند به من اجازه داده است؛ ولي در اين اقدام چنين نيست و در روايت ديگري فرمود: بنده هرگز خداي خويش را نمي‌آزمايد.(49)
براساس روايات، روزي ابليس نزد عيسي (ع) آمد و براي شبهه‌افكني پرسيد: آيا خداوند مي‌تواند همه جهان را در تخم مرغي جا دهد بدون آنكه تخم مرغ را بزرگ كند؟ حضرت عيسي (ع) فرمود: خداوند هرگز به ناتواني وصف نمي‌شود. وانگهي، چنين عملي في‌نفسه محال و نشدني است.(50)
ی- حضرت يحيي و زكريا «عليه‌السلام»:
حضرت يحيي كه از كودكي به نبوت برگزيده شد، از همان آغاز، مردم را به عبادت خداوند؛ فراخواند ولي پس از نهي پادشاه از ازدواج با خواهرزاده خود به تحريك ابليس كشته شد. پدرش حضرت زكريا نيز پس از شهادت وي گريخت و در درختي پنهان گشت، ولي به راهنمايي ابليس، مردم آن درخت را بريدند و زكريا را نيز به شهادت رساندند. گونه‌هاي ديگر روايت پيشين، علت گريختن زكريا را نشر اتهام‌هاي نادرست بر ضد وي در ميان مردم دانسته‌اند.(51)
ک- پيامبر گرامي اسلام صلي الله عليه و آله و سلم :
قرآن فقط از كوشش ابليس در فراموشاندن: « وَ‌ إِمّا يَنْسَّنكَ الشَّيْطن» (انعام/ 6، 68) واخلال درتحقق آرزوي پيامبر گرامي اسلام در هدايت امت: «أَلقَي الشَّيْطنَ في أمْنيَتِه» (حج/ 52) پرده برداشته است؛ ولي در روايات، گزارش‌هاي بيشتري درباره‌ي اقدام‌هاي ابليس بر ضد آن حضرت ارايه شده است؛ حضور در اجتماع دارالندوه كه براي كشتن پيامبر (ص) تشكيل شده بود، تحريك مشركان براي رفتن به جنگ بدر و احزاب و هدايت آنان در منازعه با پيامبر «صلي الله عليه و آله و سلم» تحريك عمر و بن عبدود در جنگ خندق، كم جلوه دادن تعداد مسلمانان در چشم كافران براي تقويت روحيه‌ي آنان و لشكركشي شياطين در برابر مسلمانان حتي فراخوان همه‌ي لشكريانش در روز غدير، نمونه‌هايي از اين اقدام‌ها است.
در تفاسير نيز گزارش‌هايي از گفت و گو، مجادله، وسوسه و كنش‌هاي خصمانه ديگر ابليس بر ضد انبياء و اولياي الهي ارائه شده است. روايات درمورد شرارت‌ها و گفت‌و گوي ابليس با پيامبراني چون نوح، ابراهيم، داوود، زكريا، ذي‌الكفل (بنابراين كه وي از پيامبران باشد)، موسي، عيسي و پيامبر گرامي اسلام (ص) و در زمان حيات و پس از رحلت آن حضرت با امام علي (ع) نيز گزارش‌هايي را ارايه كرده‌اند.
روشن است كه به سبب عصمت انبيا، كوشش‌هاي گوناگون ايذايي و وسوسه‌هاي تعب‌انگيز ابليس، در نفوس پيامبران تأثيري بر جاي نمي‌گذارد؛ بلكه به جهت مصالحي مانند آزمودن آنان بوده است. اقدام‌هاي فريب‌كارانه وي براي گمراهي امت‌هاي آنان نيز گرچه زحمات بيشتري را براي پيامبران در پي داشت، هرگز مانع تحقق اهداف و آرزوهاي آنان نبوده است.

2- اهداف و شيوه‌هاي ابليس :
 

قرآن كريم ابليس را دشمن آشكار انسان شناسانده(52) از همين‌رو، ابليس پس از گرفتن مهلت از خداوند، سوگند ياد كرد كه همه‌ي بني‌آدم به جز مخلصان را گمراه كند:
«قالَ فَبِعِزَتِكَ لَأغْوِيَنَّهُمْ أَجّْمَعين* إلّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخلَصينَ» (ص، آيات 82 و 83) و در نخستين گام به وسوسه آدم و حوا پرداخت: «فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيطانُ» (اعراف، آيه20) خداوند نيز هدف ابليس را در گمراهي كشاندن انسان‌ها : «وَ يُريدُ الشَيطانُ أنْ يُضِلَهُمْ ضَلالاً بَعيِداً» (نساء، آيه 60) و نيز جهنمي كردن آنها به روشني بيان مي‌كند: «أوَ لَوْ كانَ الشَّيطانُ يَدعُوهُمْ إلي عَذابِ السَّعيِرِ» (لقمان، 21) «إِنَّما يَدعُوا حِزبَهُ لِيَكوُنوا مِنْ أصحابِ الْسَّعيِر» (فاطر، آيه6) ابليس، هم در حوزه‌ي انديشه و هم در حوزه‌ي عمل، فعاليت دارد و مي‌كوشد در ارتباط‌هاي فردي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي آدميان اخلال كند. او براي تحقق مهم‌ترين هدف خود كه انحطاط انسان و انحراف او از صراط مستقيم است.(53) اهداف مياني و راه‌كارهايي دارد كه قرآن، سخنان تهديد‌آميز وي بر ضد انسان را پس از مهلت يابي بدين شرح باز گفته است:
الف-تهاجم همه جانبه:
ابليس به خداوند گفت: چون مرا گمراه ساختي، من هم براي فريفتن آدميان بر سر راه راست تو خواهم نشست و از پيش رو و پشت سر و طرف راست و چپشان بر آنها مي‌تازم؛ به گونه‌اي كه بيشتر آنان را شكرگزار نخواهي يافت: «قالَ فَبِما أغْوَيْتَني لَأقعُدنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمٌستَقيمَ * ثُمَّ لاتِيَّنَهُمْ وَ مِنْ بَيْنِ أَيديِهمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ إيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ» (اعراف، آيات 16و17)
ب- لگام زدن و سلطه‌ي كامل:
ابليس گفت: اگر تا روز قيامت مهلتم دهي، به طور قطع بر بيشتر فرزندان آدم، لگام خواهم زد و آنان را ريشه‌كن خواهم ساخت: «قالَ أرَأيْتَكَ هذا الَّذي كَرَمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إلي يَوْمِ القِيامَه لأختَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهٌ إلّا قَليلاً» (اسراء، آيه 62)
ج- ايجاد دشمني:
«إنّما يُريدُ الشَّيطانُ أنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ العَداوَهَ وَالبَغضاءَ فِي الْخَمرِ وَ المَيْسِرِ وَ يَصُدُكَمْ عَنْ ذِكْرِاللهِ وَ عَنِ الصَّلاهِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهونَ» (مائده، آيه 91)
د- ايجاد حزن و افسردگي در جامعه‌ي اسلامي و به هراس افكندن مؤمنان:
نجوا از القائات شيطان است تا در كساني كه ايمان آورده‌اند، دل‌تنگي پديد آورد: «إنّما النَّجوي مِنَ‌ الشَّيطانِ لِيَحزُنَ الَّذينَ آمَنُوا» (مجادله، آيه 10)
ه- دعوت به كفر:
«كَمَثَلَ الْشَّيطانِ إذْ قالَ الإنْسانِ اكَفَرَ فَلّما كَفَرَ قالَ إنّي بَرِيءٌ مِنْكَ»
(حشر، آيه16) دعوت ابليس به كفر، بدان جهت است كه كفر زمينه‌ي دوستي و ولايت، بلكه سلطه كامل او را فراهم مي‌سازد: «إنّا جَعَلنَا الشَّياطينَ‌ أوْلياءَ لِلّذينَ لايُؤمِنوُنَ» (اعراف، آيه27)
و- تزيين:
آراستن گناه و زيبانمايي افكار و اعمال باطل در ديدگاه مرتكبان گناه ، شيوه‌ي ديگر ابليس است: «قالَ ربِّ بِما أَغْوَيتَني لأَزينَّن لَهُمْ فِي الأرْضِ» (حجر، آيه 39) و نيز آيه 48 سوره‌ي انفال؛ آيه 63 سوره‌ي نحل؛ آيه 43 سوره‌ي انعام؛ آيه 24 سوره‌ي نمل؛ آيه 27 و 28 سوره‌ي عنكبوت اشاره به همين مطلب دارد. قرآن از آراستن نعمت‌هاي دنيايي و محبوب نماياندن زنان، فرزندان، اموال فراوان از زر و سيم، مركب، دام و كشت‌زار، در آيات 212 بقره و آيه 14 سوره‌ي آل عمران پرده برداشته است.
ز- برانگيختن آرزوهاي طولاني:
يكي از شيوه‌هاي ابليس براي گمراهي انسان‌ها، برانگيختن آرزوي طول بقا وديگر آرزوهاي دور و دراز دنيايي است(54): «وَ لَأٌضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَينَنهُمْ» (نساء، آيه 119).
ح- فراموشاندن:
يكي از راههاي نفوذ ابليس در حزب خويش، اصلي نماياندن موضوعات فرعي و جلب توجه ايشان بدان است تا بدين وسيله، ياد خداوند يا عمل به وظايف خود، فراموششان گردد:
«اسْتَحْوَذَ عَلَْهِمَ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللهِ أولِئِكَ‌ حِزْبَ الشَّيطانِ ألا إنَّ حِزبَ الشَّيطانِ هُمُ الْخاسِرونَ» (مجادله، آيه 19)
« وَ ما أنْسانِيَهُ إلا الشَّيْطانُ» (كهف، آيه 63) و نيز سوره‌ي يوسف آيه 42. « فَأنساهُ الشَّيطانُ عَنْ ذِكرِ‌رَبِّه»
ط- ترساندن:
روش ديگر ابليس، ايجاد ترس در پاره‌اي اوقات چون هنگام رويارويي با دشمن است.(55)
«إِنَّما ذلِكُمُ الشَّيْطانُ يُخَوِّفُ أوْلياءَهُ فَلا تَخافوُهُمْ وَ خافوُنِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤمِنينَ» (آل عمران، آيه 175)
ی- تسهيل نمودن گناه:
روش ديگر، آسان‌سازي و كوچك‌نمايي گناهان بزرگ و زمينه‌سازي براي ارتكاب آن از طريق ظاهركردن كار زشت در هيئتي زيبا با تطويل آرزوهاي انسان است(56) : « الْشَّيطانٌ سَوَّلَ لَهُمْ وَ‌ أَمْلي لَهُم» (محمد، آيه25)
ک- گسترش فساد و ترويج فحشا و منكر:
«وَ مَنْ يَتَّبِعُ خُطُواتِ الشَّيطانِ فَإنّهُ يَأمُرُ بِالْفَحشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (نور، آيه21) شيطان، در ارتكاب انسان به شراب‌خوري و بت‌پرستي و قماربازي مي‌كوشد: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوُا إِنّمَا الْخَمْرَ وَ الْمَيْسِرُ وَ‌ الأنْصابُ وَ الأزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيطانِ فَاجْتَنِبوُهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحوُنَ» (مائده، آيه90) و نيز شياطين به آموختن سحر به مردم همت مي‌گماردند:
«وَ لكِنَّ الْشَياطينَ كَفَروا يُعَلِّموُنَ النّاسَ السِّحْرَ» (بقره، آيه 102)
ل- برانگيختن حسد، ايجاد درگيري و تنازع:
حضرت يوسف (ع) بر هم خوردن ارتباط درست ميان خود و برادرانش را به شيطان نسبت مي‌دهد: «أنْ تَرَغَ الْشَّيطانُ بَيْني وَ بَينَ إخْوَتِي» (يوسف، آيه100) حضرت موسي (ع) نيز درگيري يكي از دشمنانش را با وي كه به قتل اوانجاميد، محصول تلاش شيطان مي‌داند: «قالَ هذا مِنْ عَمَلِ الْشَّيطانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِينٌ» (قصص، آيه15) به همين جهت، به همگان سفارش مي‌كند كه با يكديگر نيكو سخن بگويند تا شيطان نتواند ميان آنان آتش دشمني برافروزد: «وَ قُلْ لِعِبادي يَقولوُا الّتي هِيَ أَحْسَنُ إنْ الشَّيطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُم» (اسراء، آيه 53) اين كوشش شيطاني از طريق شراب و قمار نيز پيگيري مي‌شود: « إِنّما يُريدُ الشَّيطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَهَ وَ البَغْضاءَ في الخَمْرِ و المَيْسِر» (مائده، آيه 91) شياطين با ايجاد زمينه مجادله نيز مي‌كوشند حق‌گويان را به اطاعت خويش وادارند يا به تشنج دامن زنند: «وَ إِنَ الْشَّياطِينَ لَيُوحوُنَ إلي أوْليائِهِمْ لِيُجادِلوكُمْ وَ‌ إِنْ أَطَعْتُموهُمْ إنَّكُمْ لَمُشرِكونَ» (انعام، آيه 121 و نيز حج آيه 3)، افزون بر آن ابلاغ سخنان زيبا و فريبنده به دشمنان انبياء، در مقابله با تبليغ حق مي‌كوشند. شياطين، آدمي را هنگام انتخاب حق بر باطل، به ترديد مي‌افكنند و در مسير حيات معنوي به رهزني مي‌پردازند. آنان از اين راه آدميان را حيران و مذبوب مي‌سازند.(57)
م- داوري بردن نزد طاغوت:
ابليس و دستياران وي در جهت تحكيم پايه‌هاي حكومت طاغوت كه به اجراي فرمان‌هاي الهي گردن نمي‌نهند، مي‌كوشند و مؤمنان را به داوري بردن نزد آنان فرا مي‌خوانند: «يُريدُونَ أنْ يَتَحاكَموُا إلَي الطّاغُوتِ وَ قَدْ أمِروُا أنْ يكْفُرُوا بِه وَ يُريدُ الشَّيطانُ أَنْ يُضَلَّهُمْ ضَلالاً بَعيدا» (نساء ، آيه 60)
ن- توسعه ربا:
شيطان با ايجاد ترديد و مشابه دانستن ربا و بيع، قدرت تشخيص درست را از بين برده،‌ ريا را مي‌گستراند(58): «ألَّذينَ يَأكُلوُنَ الرِّبا لايَقوُمونَ إِلّا كَما يَقُوُم أَلَّذي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيطانُ مَنَ الْمَسِّ ذلك بأنَّهم قالوا إنّما البيعُ مثلُ الرّيا» (بقره، آيه 268)
س- وعده فقر براي جلوگيري از انفاق:
«الْشَّيطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ» (بقره، آيه 268)

3- گرفتاري بسياري در دام ابليس:
 

به رغم محدوديت گستره فعاليت و كوشش ابليس و يارانش و نداشتن هيچ‌گونه سلطه بر آدميان، بسياري با سوء اختيار خويش، به دام او گرفتار آمده و دچار گمراهي شده‌اند؛ از اين رو خداوند مردم را به انديشه فرا مي‌خواند: «وَ لَقَدْ أَضًلَّ مَنْكُمْ جِبِلاً كَثيراً أَفَلَمْ تَكوُنوا تَعْقِلونَ» (يس، آيه 62) برگزيدن اميال انساني بر تمايلات فطري و دنيا بر آْخرت، گمان ابليس را محقق كرد و تهديد او را مبني بر فريب بسياري از انسان‌ها جامه‌ي عمل پوشانيد: «وَ لَقَدْ صَدَقَ عَلَيْهِمْ إِبْليسُ ظَنَّه فَاتَّبَعوُهُ إلّا فَريقَاً مِنَ الْمُؤْمِنينَ» (سبأ، آيه20)
قرآن، عوامل و زمينه‌ها و رمز نفوذ ابليس را چنين بيان كرده است:
الف- پذيرفتن ولايت ابليس و شرك به خدا:
پذيرفتن ولايت ابليس و شرك به خداوند موجب سلطه‌ي ابليس مي‌شود: «إنّما سلطانُهُ عَلَي الّذينَ يَتَوَلَّونَه وَ الّذينَ هُم بِهِ مُشْرَكوُنَ» (نحل، آيه 100)
ب- روي گرداندن از ياد خدا:
هر كس از ياد خدا دل بگرداند، بر او شيطاني مي‌گماريم كه همنشين او باشد: « وَ مَنْ يَعِشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحمنِ نُقيض لَه شَيطاناً فَهْوَ لَهُ قَرينٌ» (زخرف، آيه36)
ج- قساوت قلب:
سنگ‌دلي، زمينه‌ي تزيين اعمال ناشايست را پديد مي‌آورد: « وَ لكنَّ قَسْت قُلوبِهِمْ وَ زَيِّنَ لَهُمْ الشَّيطان ما كانوا يَعْمَلون» (انعام، آيه 43)
د ،ه ، و- جدايي از آيات الهي، دنياگرايي و هواپرستي:
انسلاخ و جدايي از آيات الهي و دل بستگي به ماديات و به تعبير قرآن إخلاد إِلي الارض و پيروي از هواي نفس زمينه فعاليت شيطان را در وجود انسان فراهم مي‌كند: «وَاتلُ عَليهم نَبَأ الَّذي آتَيناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها فَأَتْبَعَه الشَّيطانَ فَكان مِنَ الغاوين* و لَوْ شِئْنا لَرَفْعناهُ بِها و لكِنَّه أخْلَد إِلي الأرضِ وَ اتَّبَعَ هواهُ» (اعراف، آيات 175 و 176)
ز-گناه:
سلطه شيطان بر اثر گناه پديد مي‌آيد: « إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْاْ مِنكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُواْ » (آل عمران، آيه 155)، «هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَن تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ * تَنَزَّلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ » (شعراء، آيات 221 و 222)

4- كيفيت فريب و گمراه سازي :
 

قرآن كريم پس از برحذر داشتن انسان از گرفتار آمدن در دام ابليس، در تبيين چگونگي فريب او مي‌فرمايد: همانا او و قبيله‌اش شما را از آنجايي مي‌بينند كه شما آنها را نمي‌بينيد:
«إنَّه يَراكُم هُوَ و قبيلَه مِنْ حَيْثُ لا تَروْنَهُمْ» (اعراف، آيه 27) ابليس و شياطين تحت امر او، با بهره‌گيري از ابزار عواطف و احساسات انسان، در ادراك وي تصرف كرده، اوهام و انديشه‌هاي دروغين و باطل را در نفس او مي‌افكنند؛ با اين حال، انسان اين اوهام را از خود دانسته و در آن ترديدي ندارد؛ از اين رو افكار و اوهام ياد شده، هم به ابليس و هم به انسان نسبت داده مي‌شود و با استقلال انسان در انديشه و اراده منافاتي ندارد؛ زيرا تصرف ابليس در ادراك انسان، تصرف طولي و در جهت اراده‌ي انسان است و نه در عرض و برابر آن(59) ؛ به همين جهت، پس از فراخواندن ابليس به انجام معصيت يا ترك طاعت، آدمي در خود براي انجام واجبات، احساس سنگيني مي‌كند و براي انجام گناهان ميل شديد در خود مي‌يابد؛ بدين جهت، در قرآن از اين اوهام القايي ابليس به وسوسه ياد مي‌شود. «فَوَسْوَسَ إليهِ الشَيطان» (طه، آيه 120)
برخي مفسران گفته‌اند: وسوسه، صوتي خفيف است كه ابليس در گوش آدمي مي‌افكند. وسوسه‌ي ابليسي با ويژگي فراخواندن به گناهان قابل تشخيص و شناسايي است(60). به تصريح قرآن، ابليس با تزيين، آراستن و جلوه دادن دنيا در چشم انسان، او را به سوي گناهان مي‌كشاند و از توجه به حقيقت خويش و ياد خداوند باز مي‌دارد؛ بنابراين ابليس در برابر هواي نفس، استقلال وجودي دارد؛ اما استقلال عملي نداشته، فقط از رهگذر هواي نفس آدمي عمل مي‌كند.(61) از جمله راههاي نفوذ شيطان، شهوت، غضب و هواي نفس دانسته شده است(62) و برخي با واجب دانستن شناخت راههاي نفوذ شيطان؛ مواردي چون حسد، حرص و تعصب ... را نيز بدان‌ها افزوده‌اند.(63)

5- راههاي مقابله با كوشش‌هاي ابليس :
 

از آنجا كه گستره‌ي تلاش ابليس و يارانش، انديشه و ادراك آدميان است مي‌توان با بازشناسي چگونگي عملكرد او، خود را از فريب او مصون و محافظ نگه‌ داشت. ابليس، لشكر، ذريه و حزبش، بر آدمي سلطه ندارند؛ اما از آنجا كه همواره مي‌كوشد و از طريق هواهاي نفساني عمل مي‌كند، در صورتي كه با آنها مقابله نشود، كامياب خواهند شد. از محتواي آيات قرآن برمي‌آيد كه مي‌توان با راههاي ذيل به مقابله با شيطان برخاست:
الف-اخلاص :
ابليس از همان آغاز، با اعتراف به عدم توانايي خود در فريب مخلصان و آنان كه از قيد خويش رهايي يافته‌اند، يعني مخلصان، اخلاص را حسن تسخيرناپذير شياطين معرفي كرد:
« وَلأغْوِيَنَّهُمْ أجّمَعين* إِلّا عِبادِكَ مِنْهُم الْمُخْلَصينَ» (حجر، آيات 39 و 40) نيز ص/ 82، 83
ب و ج- ايمان و توكل :
شيطان بر آنان كه در حصن ايمان، سنگر گرفته و بر خدا توكل كرده‌اند، هيچ‌گونه سلطه‌اي نخواهد داشت: «إنّه لَيْسَ سُلْطانٌ علي الّذين آمُنوا وَ علي ربّهم يتوكّلون» (نحل، آيه 99)
د- استعاذه :
پناه بردن به خداي يگانه و پناه جستن از وي در برابر دشمن بي‌امان، يكي از راههاي مقابله با ابليسان است كه قرآن ما را بدان فراخوانده: «و امّا يَنْزَغنّك مِنَ الشَّيطانِ نزعٌ فاستعذْ بالله إِنّه سميعٌ عليم» (اعراف، آيه 200) نيز مؤمنون، آيه 97؛ نحل، آيه 98؛ فصلت، آيه 36؛ آل عمران، آيه 36.
ه- پاكيزگي و طهارت :
پاكيزگي و طهارت، آدمي را از پليدي شيطان دور مي‌سازد: «وَ يُنَزَّلُ عَليكُم مَن السَّماءِ ماءً لِيُطَّهِرَكُم بِه و يُذْهِبْ عَنكُم رِجْزَ الشَّيْطان» (انفال، آيه11) چنانكه تحصيل ملكه تقوا و تحكيم آن، چشمان دل را بر تماس و وسوسه‌ي ابليس و يارانش بينا و از فرو افتادن در دام‌هاي وي حفظ مي‌كند(64): «اِنَّ الذين اتّقوا إِذا مَسَّهَم طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّروا فإِذا هُمْ مُبْصِرُون» (انفال، آيه 201)

فصل پنجم : روابط فردي و اجتماعي ابليس
 

1- فرزندان و ياران شيطان :
 

«در قرآن كريم آيه‌اي وجود دارد كه معلوم مي‌كند ابليس هم نسل و فرزنداني دارد ولي كيفيت اين زاد و ولد براي ما مجهول است. چنانكه مي‌خوانيم: «أَفَتَتَّخِذُونَه ذُريَّتَه أولياءَ مِنْ دوني وُ هُم لَكُم عَدُو»(65) (آيا مرا فراموش كرده و شيطان و فرزندانش را دوست و ولي خود گرفتيد) البته بعضي احتمال داده‌اند كه ذريه همان اتباع شيطان باشند.
در برخي روايات بعضي از اسامي ذريه شيطان و ياران و اتباع او عنوان شده كه به چند نمونه از آنها اشاره مي‌شود:
1- زَوال: كه كارش شراكت در نكاح و آميزش حرام است.
2- قفندر: كه هركس در خانه‌اش چهل روز طبنور نوازد قفندر بر تمام اعضاي او مي‌نشيند و از او غيرت را زايل مي‌كند.
3- رها: كه مانع بيدار شدن بندگان براي نماز شب مي‌شود.
4- متكوّن: كه به هر صورتي درمي‌آيد چه به صورت كوچك و به چه به صورت بزرگ و مردم را به اين وسيله گول مي‌زند.
5- وَلهان: كه مأمور است به هنگام وضو گرفتن وسواس ايجاد كند.(66)

2- برادران شيطان :
 

هر كس در دنيا برادر يا برادراني دارد و اگر حياناً برادري نداشته باشد براي خود برمي‌گزيند تا تنها نباشد. كساني را كه انتخاب مي‌نمايد بايد با او هم فكر و هم عقيده باشند. شيطان هم براي خود برادراني برگزيده است. آنها كساني هستند كه حق خويشان و هموطنان و بيچارگان و درماندگان را پايمال مي‌كنند و به آنها نمي‌پردازند اسراف و تبذير مي‌كنند مال خود را در راه غير صحيح و فساد مصرف مي‌نمايند. يا بدون انگيزه دارايي خود را ريخت و پاش مي‌نمايند و به مصرف صحيح و عقلايي نمي‌رسانند. چنين افرادي برادران شيطان‌اند. قرآن درباره‌ي آنها چنين مي‌فرمايد: «إِنّ المُبَذِرين كانوا إخوانَ الشَياطين و كان الشَّيطانُ لِرَّبِه كَفورا»(67) : (به درستي كه تبذيركنندگان برادران شيطان‌اند و شيطان هم نعمت‌هاي پروردگارش را ناسپاس كرد) اين كه شيطان، نعمت‌هاي پروردگارش را ناسپاسي كرد روشن است، زيرا خداوند نيرو و توان، هوش و استعداد فوق‌العاده‌اي به او عنايت كرده، ولي او همه‌ي نيروها را در راه نادرست، يعني در راه اغوا و گمراهي مردم مصرف كرد، به اين خاطر تبذيركنندگان برادران شيطان‌اند كه از نعمت‌هاي خدا، ناسپاسي كرده و در راه ناصواب صرف مي‌نمايند.

3- حزب شيطان :
 

«حزب در اصل به معني جماعت و گروهي است كه داراي تشكّل و شدت عمل باشند ولي معمولاً به هر گروه و جمعيتي كه از برنامه و هدف خاصي پيروي مي‌كنند اطلاق مي‌شود.(68)
حزب الشيطان نيز كه يك تعبير قرآني و در مقابل حزب‌الله است، به پيروان شيطان و كساني كه در خط او هستند اطلاق مي‌شود. البته شيطان نمي‌تواند همه كس را عضو رسمي حزب خويش قرار دهد و آنها را به سوي جهنم دعوت كند، نفرات حزب او كساني هستند كه طوق بندگي و ولايت او را بر گردن نهاده‌اند و كساني هستند كه بارزترين نشانه‌هاي آنها نفاق و دشمني با حق و فراموشي ياد خدا و دروغ و نيرنگ است.
حزب شيطان برعكس حزب‌الله، در آخر با زيانكاري و شكست و ناكامي در برنامه‌ها و باز ماندن از مقصد روبرو است و نيز اين حزب و پيروان خود را به آلودگي و گناه، به پليدي‌هاي شهوات، به شرك و طغيان و سرانجام به آتش دعوت مي‌كند.
خداوند متعال در قرآن كريم مي‌فرمايد: «إسْتَحْوِذْ علَيهم الشَّيطان فَأَنْسينهُم ذِكرَالله، أولئكَ حِزْبُ الشَّيطان، الا اِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانَ هُمْ الخاسِرون»(69): (شيطان بر آنها چيره شده و ياد خدا را از خاطر آنها برده است، آنها حزب‌ شيطان‌اند، بدانيد كه حزب شيطان زيانكارانند»(70).

4- پيروان شيطان :
 

شيطان پيرواني دارد. عدّه‌ي زيادي از مردم دنيا به جاي اينكه از خداي مهربان خود پيروي نمايند از شيطان سركش پيروي كرده‌اند. اينان در قالب‌هاي گوناگون خودنمايي مي‌كنند؛ گاهي در قدرت خدا، درباره‌ي زندگي كردن مردگان به بحث و مجادله مي‌نشينند؛ گاهي ملائكه را دختران خدا مي‌دانند، بعضي معاد را منكرند و برخي با تقليد كوركورانه از خرافات و هوسها به جدال با حق برمي‌خيزند، زماني روي مسئله ي علمي بحث و مجادله مي‌كنند و به ناحق روي بحث خود پافشاري مي‌نمايند و تا سر حد امكان مي‌كوشند تا حرف نادرست خود را به طرف بقبولانند، در حالي كه نه از اسلام خبري دارند و نه حتي كوچكترين مسئله از قرآن و اسلام را درك مي‌كنند. آنان بر همه چيز و همه كس به ديده‌ي ترديد مي‌نگرند و بر سر گمان خودشان كه غلط است سر و صدا راه مي‌اندازند. چنين كساني پيروان هر شيطان سركشي خواهند بود.

5- دوستان شيطان :
 

يكي از نيازهاي روحي و اجتماعي انسان، نياز به دوست، همفكر و همراه در زندگي است، لذا همواره بشر به انتخاب و گزينش دوست اقدام مي‌كند. البته همه در اين انتخاب، معيار و ملاك واحدي ندارند بلكه، خوبان، دوستان و همفكران خوب و بدان، دوستان و همفكران بد براي خود انتخاب مي‌كند و امّا دوستان شيطان، كساني هستند كه فتنه و فتنه‌انگيزي را دوست دارند، از خونريزي و كشت وكشتار خوششان مي‌آيد، ديگران را براي جنگ و دعوا با مسلمانان تحريك مي‌كنند. آنها تحت تأثير وسوسه‌هاي شيطان قرار مي‌گيرند، به خاطر دوستي با آنان، با مؤمنان مي‌جنگند. قرآن در اين باره مي‌فرمايد: «و إنّ الشَّياطينَ لَيُوحُونَ إلي اَوليائِهِم لِيُجادِلوكُم و إنْ أطعتُموهُم إنَّكُم لَمُشْرِكين» (و شياطين به دوستان خود مخفيانه مطالبي القاء مي‌كنند تا با شما به مجادله برخيزند- ولي شما به هوش باشيد- اگر از آنها اطاعت كنيد شما هم مشرك خواهيد بود)
نقل شده است كه روزي حضرت رسول (ص) با شيطان ملاقات كرد و فرمود: اي لعين! دوستان تو از امت من چه كساني هستند؟ شيطان گفت: دوازده نفر، امير ستمگر، ثروتمند خودخواه، كسي كه باك ندارد ازكجا به دست مي‌آورد و در كجا صرف مي‌كند، عالمي كه پادشاه ستمكاري را با ظلم و جورش تأييد كند، تاجر خائن كه در تجارت خود به مردم خيانت كند، محتكر كه ارزاق مردم را ارزان مي‌خرد و براي گران شدن ذخيره و انبار مي‌كند، زناكار، رباخوار كه مال فقيران را به اين وسيله از كفشان بيرون مي‌آورند، افراد بخيل كه از انفاق مال خود بخل مي‌ورزند، كاهلان در نماز، شخص سخن‌چين، كساني كه مست و بي‌هوش‌اند. »(71)

فصل ششم : سرانجام و عاقبت ابليس
 

1- فرجام ابليس در دنيا :
 

ابليس وقتي خود را رانده‌ي درگاه خدا ديد و احساس كرد كه آفرينش انسان سبب بدبختي او شد آتش كينه در دلش شعله‌ور گرديد تا انتقام خويش را از فرزندان آدم بگيرد لذا به خدا عرض كرد پروردگارا اكنون كه چنين است مرا تا روز رستاخيز مهلت ده «قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْني إلي يَومِ يُبْعَثوُن (حجر، 36) نه براي اينكه توبه نمايد يا از كرده‌ي خود پشيمان باشد و در مقام جبران برآيد بلكه براي اينكه لجاجت و عناد و دشمني و خيره‌سري را ادامه دهد.
خداوند هم اين خواسته‌ي او را پذيرفته و فرمود مسلماً از مهلت‌يافتگاني «قالَ فَاِنَّكَ مِنَ‌المُنْظَرينَ (حجر، 37) در اينكه منظور از يوم‌الوقت المعلوم چه روزي است مفسران احتمالات متعددي داده‌اند كه مهمترين آنها اين است كه منظور روز قيامت است چرا كه او مي‌خواست تا آن روز زنده بماند تا از حيات جاويدان برخوردار گردد و با نظر او موافقت گرديد به خصوص اينكه تعبير به يوم‌الوقت المعلوم در آيه 50 سوره‌ي واقعه درباره‌ي روز قيامت نيز آمده است.
ولي اين احتمال بسيار بعيد است چرا كه اگر چنين مي‌بود بايد خداوند به طور كامل با درخواست او موافقت كرده باشد در حالي كه ظاهر آيات فوق اين است كه به طور كامل با درخواست او موافقت نشده و تنها تا يوم‌الوقت المعلوم موافقت شده است.(72)
ولي نظر ديگري هم هست و آن اينكه منظور از وقت‌المعلوم ظهور امام زمان عج‌اله تعالي فرجه است كه وقتي حضرت ظهور نمايند از جمله كارهايي كه انجام مي‌دهند محاكمه واعدام ابليس است كه طبق روايات حضرت شيطان را در مسجد كوفه گردن مي‌زنند و به عمر ننگين او پايان مي‌دهند.(73)
آيا اگر شيطان نبود باز هم در اين عالم گناهي صورت مي‌گرفت يا نه؟
بسياري از اذهان به اين سؤال مشغول است كه آيا اگر شيطان نبود باز هم گناهي صورت مي‌گرفت يا اينكه همه‌ي انسانها پاك و معصوم بودند و ديگر هيچ كس جرم و جنايتي انجام نمي‌داد اگر كمي در آيات قرآن دقت نمائيم مي‌فهميم كه ما يك شيطان باطني داريم و يك شيطان ظاهري. شيطان ظاهري همان ابليس است و شيطان باطني كه نفس انسان است، قرآن در سوره‌ي مباركه ي يوسف آيه‌ي 53 مي‌فرمايد:« إنَّ النَفَسُ لَاُمّارهٌ باِلسُّوء». نفس (سركش) بسيار به بديها امر مي‌نمايد پس حتي اگر شيطان نبود باز هم گناه و عصيان صورت مي‌گرفت و نكته‌ي قابل توجه اينكه خداوند درمورد مكر و كيد شيطان در سوره‌ي مباركه‌ي نساء آيه 76 مي‌فرمايد: «إِنَّ كَيْدَ الشَّيطانَ كانَ ضَعيفا» (همانا مكر و حيله‌ي شيطان ضعيف است) در اين آيه خداوند مكر و حيله‌ي شيطان را ضعيف و ناچيز معرفي مي‌نمايد ولي درمورد نفس با شدت و تأكيدهاي بيشتري مي‌فرمايد همانا به درستي كه نفس انسان را به بديها امر مي‌كند و اين به صورت تجربي هم ثابت شده مثلاً روايات زيادي داريم كه درمورد ماه مبارك رمضان مي‌فرمايد شياطين در غلّ و زنجير هستند ولي باز مي‌بينيم در همان ماه رمضان هم بسيار جرم و جنايت انجام مي‌گيرد اگرچه ميزان آن به طور قابل توجهي كاهش مي‌يابد ولي باز هم مردم خطا و گناه زيادي انجام مي‌دهند پس در نتيجه حتي اگر ابليس هم نبود باز هم اين نفس اماره‌ي ما ساكت نمي‌نشست و به فعاليت خود ادامه مي‌داد.
البته لازم به توضيح است كه علماي اخلاق براساس آيات قرآني براي نفس (احساسات و عرائز و عواطف آدمي) سه مرحله قائلند؛
مرحله‌ي نخست:
نفس اماره كه انسان را به گناه فرمان مي‌دهد و در اين مرحله هنوز عقل و ايمان آن قدرت را نيافته كه نفس سركش را مهار زند و آن را رام نمايد بلكه در بسياري از موارد در برابر او تسليم مي‌گردد و يا اگر بخواهد گلاويز شود نفس سركش او را بر زمين مي‌كوبد و شكست مي‌دهد اين مرحله همان است كه در آيه‌ي فوق به آن اشاره شد.
مرحله‌ي دوم:
نفس لوامه است كه پس از تعليم وتربيت و مجاهدت انسان به آن ارتقاء مي‌يابد در اين مرحله ممكن است بر اثر طغيان غرائز مرتكب خلاهايي بشود اما فوراً پشيمان مي‌گردد و به ملامت و سرزنش خويش مي‌پردازد و تصميم بر جبران گناه مي‌گيرد و دل و جان را با آب توبه مي‌شويد و به تعبير ديگر در مبارزه عقل ونفس گاهي عقل پيروز مي‌شود و گاهي نفس، ولي به هر حال كفه‌ي سنگين از آن عقل و ايمان است البته براي رسيدن به اين مرحله جهاد اكبر لازم است وتمرين كافي و تربيت در مكتب استاد و الهام گرفتن از سخن خدا و سنت پيشوايان و اين مرحله همان است كه قرآن مجيد در سوره‌ي قيامت به آن سوگند ياد كرده است سوگندي كه نشانه عظمت آن است. « لا اُقسِمُ بِيوُمِ القيامَه و لا اُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوامَه» (قيامت 1و2) (يعني سوگند به روز رستاخيز و سوگند به نفس سرزنشگر)
مرحله سوم:
نفس مطمئنه است و آن مرحله‌اي است كه پس از تصفيه و تهذيب و تربيت كامل، انسان به مرحله‌اي مي‌رسد كه غرائز سركش در برابر او رام مي‌شوند و توانايي مبارزه با عقل و ايمان را در خود نمي‌بينند چرا كه عقل وايمان آنقدر نيرومند شده‌اند كه غرائز نفساني در برابر آن توانايي چنداني ندارند اين همان مرحله آرامش و سكينه است و اين مقام انبياء و اولياء و پيروان راستين آنهاست آنهايي كه در مكتب مردان خدا درس ايمان و تقوا آموختند و سالها به تهذيب نفس پرداخته و جهاد اكبر را به مرحله‌ي نهايي رسانده‌اند. اين همان است كه قرآن در سوره‌ي فجر به آن اشاره مي‌كند آنجا كه مي‌فرمايد: « يا أيتَها النَّفْسُ المُطْمَئِنَه إِرْجِعي إِلي رَبِّكِ راضيَه‌ً مَرضيَّهً فَادْخُلي في عِبادي وَ ادْخُلي جَنَّتي» (فجر ، آيه27 و28) (اي نفس مطمئن و آرام بازگرد به سوي پروردگارت كه هم تو از او خشنود هستي و هم او از تو و داخل در زمره‌ي بندگان خاص من شو و در بهشتم قدم بگذار)(74)

2- فرجام ابليس و ياران او در آخرت :
 

خداوند در همان گفت و گوي آغازين، جايگاه نهايي ابليس و پيروانش را فروافتادن در دوزخ و خشم الهي اعلام فرمود: «قالَ فَالْحَقُّ وَ الْحَقُّ أقول* لَأمْلأَنَّ جَهنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبَعَکَ مِنْهُم أجْمَعين» سوره ص، آيات 84 و 85 و جهنم را سزاي آنان دانست: «قالَ أذْهَبْ فَمَن تَبَعكَ مِنْهُم فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزاؤكُم جزاءً مَوْفورا» ، سوره‌ي اسرا، آيه63.
براساس آيات قرآن، در روز حشر، پس از داوري خداوند(75) ، ابليس در سخناني درس آموز با اعلام بيزاري از پيروان خويش، مسئوليت انحراف‌هاي آنان را برعهده خود ايشان دانسته، مي‌گويد: همانا خداوند به شما وعده داد وعده‌اي راست، ولي من به شما وعده دادم؛ پس تخلف كردم. مرا بر شما تسلطي نبود، جز آن كه شما را خواندم و شما اجابت كرديد؛ پس مرا سرزنش نكنيد و به ملامت خويشتن بپردازيد. اكنون من فريادرس شما نيستم و شما نيز نمي‌توانيد فريادرس من باشيد. من كفر مي‌ورزم به اين كه شما مرا پيش از اين شريك (پروردگار) كرديد: « وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الأَمْرُ إِنَّ اللّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ أَن دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلاَ تَلُومُونِي وَلُومُواْ أَنفُسَكُم مَّا أَنَاْ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ» (ابراهيم، آيه 22)
در پايان، همه‌ي آنان به فرجام خويش رسيده، به «جحيم» افكنده مي‌شوند: «فَكُبْكِبُوا فيها هُمْ وَ القاوون* وَ جُنودُ إِبليسَ أجْمَعون» (شعراء، آيات 94 و 95)

چگونگي وسوسه و نفوذ شيطان در قلب
 

در بيان حضرت آيت ا... جوادي آملي
در هر سني كه باشيم مهمترين مشكل ما همان هستي خود ما است. گاهي اسرائيل، سرزمين فلسطين را اشغال مي‌كنند و سعي مي كند صاحب اصلي را از آن بيرون كند؛ همگان مي‌فهمند و عليه اسرائيل مي شورند. دشمن دروني ما يعني شيطان نيز چنين كاري انجام مي‌دهد؛ يعني سرزمين هستي ما را اشغال مي‌كند، ما را از سرزمين خودمان بيرون مي‌كند و خودش به جاي ما مي‌نشيند و براي ما تصميم مي‌گيرد. يك نفر ممكن است در تمام مدت عمر تحت ولايت شيطان باشد و زمين زندگي او به وسيله شيطان اشغال شده باشد، يعني شيطان به جاي او حرف بزند، تصميم بگيرد و ... و آن شخص خيال كند خودش اين كارها را انجام مي‌دهد . شيطان هرگز با مال،‌ جان، خانه و زندگي كاري ندارد؛ او نمي‌خواهد ما را از بين ببرد چون جنگ شيطان كه جنگ صغير و كوچك نيست، جنگ كبير است. در جنگ كوچك، دشمن مي‌كوشد انسان را از پا درآورد و بكشد، اما در جنگ بزرگ اين چنين نيست، او كه نمي‌خواهد ما را بكشد، او مي‌خواهد ما را به اسارت بگيرد. از اين رو، ما كاري مهم‌تر از اين نداريم كه خويشتن خويش را بشناسيم و پاسدار او باشيم و خودمان به جاي خودمان تصميم بگيريم.
البته اين كار كوچكي نيست؛ هم هوش عميق مي‌طلبد و هم طهارت روح. اگر اين دو عنصر محوري جمع شد به انسان مي‌گويند تو نگهبان خويشتن باش. يعني اگر كسي خيلي اهل عقل و فكر و خيلي ظاهر بود مي‌گويند آنجا ديده‌باني ديده و مراقب باش ديگري به جاي تو تصميم نگيرد.
تمام تلاش و كوشش عارفان اين است كه اولاً اين سرزمين را حفظ كنند تا بيگانه اشغال نكند، ثانياً خودشان را مهماندار بدانند و جان خويش را به عنوان امانت الهي حفظ نمايند و ثالثاً ديگري به جاي آنها ننشيند و تصميم نگيرد، اين كار عارفان و مؤمنان است.
يعني مي‌خواهند بكوشند كه بيگانه، خيال خام، كينه باطل، گناه و مانند آن در حرم امن دلشان راه پيدا نكند. اين صحنه دل را تطهير كنند و خودشان براي خود تصميم بگيرند، چون مي‌دانند با ابديت در ارتباطند و علمشان محدود است. مي‌كوشند اين زمام را فقط به دست خداوند بدهند كه به جاي آنها بنشيند و تصميم بگيرد.
در مقابل، آن كسي كه هستي را مي‌بازد در هر سه بخش، گرفتار ويراني است، يعني اول راهها را ناامن مي‌كند، در مرحله بعد راهزنان وارد حرم امن دل او مي‌شوند، و سرانجام وقتي كه اين سرزمين را اشغال كردند صاحب‌خانه را از خانه‌اش بيرون مي‌كنند و فرمانرواي مطلق او مي‌شوند و به صاحب‌خانه مي‌گويند اين حرف‌هايي كه ما مي‌زنيم حرف‌هاي تو است. اينها علومي نيست كه در حوزه و يا دانشگاه بتوان فراگرفت، اينها علم وحي است و انبياء هم براي همين آمده‌اند. البته انبياء علوم فراواني را براي بشر به ارمغان آورده‌اند اما مهمترين آن همين است؛ زيرا علومي است كه انسان نه با پيشرفت مسائل تجربي مي‌تواند ياد بگيرد و نا با پيشرفت مسائل رياضي، فيزيك، شيمي و غيره.
ما مي‌توانيم با استفاده از ابزار، دورترين كهكشان‌هاي جديد را ببينيم، آنچه را كه در دل خاك‌ها نهفته است ببينيم، اما نمي‌توانيم معاني را با آن صور هماهنگ كنيم.
دو نفر حضور رسول اكرم (ص) رسيدند، حضرت آنها را به خوردن غذايي دعوت كردند، گفتند: ما روزه‌داريم، حضرت فرمودند: نه، شما روزه‌دار نيستيد، من نشانه‌ي خوردن گوشت را در دستگاه هاضمه شما مي‌بينيم. عرض كردند: ما روزه‌داريم و چيزي نخورده‌ايم، حضرت دستور داد تشتي حاضر كردند و به آنها فرمودند تهوع كنيد، محصول تهوع آنها گوشتي بود كه در تشت افتاد وموجب تعجب آنها شد.
عرض كردند يا رسول الله! ما كه چيزي نخورده‌ايم، حضرت فرمود: اين كه غيبت برادر مؤمن را كرده‌ايد مثل خوردن گوشت او است. اگر او مشكلي داشت به عنوان امر به معروف و نهي از منكر نه تنها عيب نداشت بلكه بر شما لازم بود با او در ميان بگذاريد و هدايتش كنيد. اينكه در غياب او با آبرويش بازي كرديد مثل اين استكه گوشت بدنش را خورده باشيد؛ او كه نمي‌توانست از خود دفاع كند.
در قرآن كريم آمده است: «لا يَغْتَبْ بَعْضَكُم بَعْضاً أيُحِبُّ أحدُكُم أنْ يَأكُلَ لَحمَ أخيه مَيْتاً فَكِرْ هْتُموه» (حجرات ، 12) اين معنا را فقط وحي مي‌تواند مجسم كند. اين را مي‌گويند تجسم و تمثل اعمال، اين كار در حيطه‌ي علوم تجربي نيست، فقط علوم وحي قدرت بيان اين مطلب را دارد. بد نيست جهت تنبيه اين نكته را هم به عرض برسانيم: مرحوم استاد علامه طباطبايي رضوان الله تعالي عليه نقل مي‌كردند؛ عصر پنج‌شنبه و شب جمعه بسياري از مؤمنين به زيارت قبول وادي‌السلام در نجف اشرف مي‌رفتند.
وادي‌السلام قبرستان بسيار وسيعي است پشت حرم مطهر امير‌المؤمنين (ع) و اگر كسي از دور به سرزمين نجف اشرف نظر داشته باشد، اين چنين برايش مشهود است كه وجود مبارك حضرت امير (ع) جلو و همه مؤمنين پشت سر او خوابيده‌اند.
علامه طباطبايي مي‌فرمود: بعضي از علما كه عازم زيارت اهل قبور بودند، ديدند يكي از بزرگان اهل معرفت- كه در نجف نزد خواص معروف بود به اين چشم باطني دارد- در حال برگشتن از زيارت وادي‌السلام است. در بين راه از او سؤال كردند: چه ديدي؟ چون مي‌دانستند او يك فرد عادي نيست كه برود و قرائت قرآني داشته باشد و برگردد، بلكه عارفانه مي‌رود و عاشقانه برمي‌گردد.
از او سؤال كردند: چه ديدي؟ گفت چيزي نبود، رفتيم و فاتحه‌اي خوانديم و زيارتي كرديم و برگشتيم. اصرار كردند كه چه ديدي؟ گفت: من كه وارد وادي‌السلام شدم (مي‌دانيدكه در قبرستان‌هاي عمومي هميشه تعدادي از قبرها آماده است، وادي‌السلام منطقه‌ي شني است و خيلي از قبور كهنه فروريخته و قبرها مخروبه است، هم قبرهايي كه تازه حفر كرده بودند باز بود، هم قبرهاي كهنه و فروريخته درونش پيدا بود) اين قبرها را بررسي كردم ولي مار و عقربي نديدم، خزنده و گزنده‌اي نديدم، از قبرها سؤال كردم: اين علما به ما مي‌گويند داخل قبر، مار و عقرب هست ولي اينجا خبري نيست. قبرها در جواب گفتند: آري اينجا مار و عقرب هست ولي ما خودمان مار و عقرب نداريم، هر كس به همراه خود مي‌آورد.
اين معنا نه در حوزه‌ قابل درك است نه در دانشگاه، اهانت به مسلمانان، تجاوز به حق مردم، هتك حيثيت، ريختن آبروي كسي، ظلم به ملت، تجاوز به بيت‌المال و ... به صورت مار و عقرب درآمدن، اينها را نه علم مي‌تواند تشخيص دهد نه فقه معمولي، نه فلسفه معمولي و نه علوم ديگر. علوم حوزوي امكانش را اثبات مي‌كند ولي قدرت تمثيل ندارد، اين، راه ديگري مي‌طلبد.
به هر حال مهمترين مسئله ما بايد اين باشد كه مواظب خودمان باشيم و ببينيم آيا به جاي خودمان نشسته‌ايم يا ديگري زمين زندگي ما را اشغال كرده و سخنگوي ما است و به جاي ما تصميم مي‌گيرد، مي‌انديشد و حرف مي‌زند.
براي مواظبت از خود چند كار لازم است انجام دهيم: اول اينكه مراقب باشيم در حرم امن وجودمان بيگانه نيايد و شيطان وارد آن نشود؛ امام صادق (ع) فرمودند: «القلب حرم الله فلا تسكن في حرم الله غيرالله»(76) دوم اينكه بايد خدا در دل حضور و ظهور پيدا كند، او بايد فيض برساند و به جاي ما تصميم بگيرد. بنابراين، مقدمات را بايد براي ميهمان بزرگ آماده كنيم. سوم اينكه وقتي چنين ميهماني را پذيرا شديم آنگاه بگوييم:
روزي رخش ببينم و جان تسليم وي كنم
لازم نيست بميرم و در هنگام مرگ، جان را به او بدهيم، همين كه خدا را صاحب‌خانه‌ي اصلي دانستيم، بگوييم خدايا! تو به جاي ما تصميم بگير. ما به تو توكّل كرديم، يعني تو وكيلي مايي، حرف ما را تو بزن و تلاش كنيم بالاتر از توكل به مقام رضا برسيم.
پسندم آنچه را جانان پسندد
و بالاتر از رضا، من كي هستم كه بگويم راضي هستم به رضاي تو،
حكم آنچه تو انديشي لطف آنچه تو فرمايي
اين مقام تسليم است. اين مرحله سوم بعد از مرحله‌ي اول و دوم است، مرحله‌ي نهايي يك انسان كامل است كه انبياء و اولياء (عليهم‌السلام) به اينجا رسيدندو ما را هم به اين سمت فراخوانده‌اند. از سوي ديگر شيطان سعي مي‌كند از طريق كينه، حسد، اختلاف، هوس و ساير رذايل اخلاقي وارد حرم امن دل شود و كم‌كم زمينه‌ را آماده كرده و ما را منزوي كند. آنگاه خود به جاي ما بنشيند و به ما بگويد آنچه من مي‌گويم گفته‌ي تو است.
مرحوم كليني و بسياري از بزرگان اهل تشيع و اهل سنت حديثي را از وجود مبارك رسول اكرم (ص) و ائمه (ع) نقل كرده‌اند كه به حديث «قرب نوافل» معروف است. قرب نوافل يعني انسان نه تنها كارهاي واجب، بلكه كارهاي مستحب را هم انجام دهد تا محبوب خدا شود.
«ما يتقرب الي عبد من عبادي بشيء أحب إلي مما افترضت عليه و إنّه ليتقرب الي بالنافله حتي أحبه فإذا أحببته كنت سمعه الّذي يسمع به و بصره الّذي يبصر به و لسانه الّذي ينطق به و يده الّتي يبطش بها»(77) انسان مي‌تواند لحظه به لحظه در اثر اعمال واجب و مستحب، به خدا نزديك شود.
اينكه گفته‌اند : «اَلْصَّلواه قربان كل تقي»(78) نماز قربان هر تقي است يعني هر انسان باتقوايي با نماز قرباني مي‌كند. هر عملي كه انسان را به خدا نزديك كند، قرباني اواست و اين كه در روز دهم ذي‌الحجه يا عيد قربان عده‌اي در سرزمين «مِني» يا غيرمني گوسفند قرباني مي‌كنند براي آن است كه اين عمل وسيله‌ي تقرب الي الله است وگرنه نماز، روزه، حج، درس‌هاي صحيح، تعليم و تعلم صحيح، خدمت به مردم، همه و همه اگر براي رضاي خدا باشد قرباني است.
درباره‌ي نماز از حضرت رضا (ع) وارد شده است كه «اَلصّلوهُ قُربانَ كُلِّ تَقِيِ» نماز قرباني هر انسان باتقوا است، درباره‌ي زكات هم همين‌طور است. اگر كسي مال دارد زكات مال انفاق است علم دارد زكاتش گفتن و نوشتن است. جمال دارد زكاتش عفاف است. اگر جواني از جمال بيشتري برخوردار بود او بايد زكاتش را با عفت بيشتري بپردازد. همگان بايد عفيف باشند اما جمال بيشتر عفاف بيشتر مي‌طلبد.
اگر كسي شجاع بود، بايد بيش از ديگران به جبهه كمك كند « زَكاهُ الشَجاعَهِ الجَهادُ في سَبيلِ الله»(79) كسي كه موجه و آبرومند است زكات جاه و مقامش، خدمت به مردم است.
انسان با اعمال واجب و مستحب به خدا نزديك مي‌شود، وقتي نزديك شد محبوب خدا مي‌شود. دنباله روايت مي‌فرمايد: «حتيّ أحَبَّه فَإذا أحْبَبْتَه كنتَ سَمْعُه الَََّذي يُسْمَعُ به و بَصَرَه الّذي يُبْصَرُ بي و لسِانَه الّذي يَنْطِقُ بُه و يُدَه الّتي يَبْطِشُ بها»(80)
ذات اقدس اله نه در مقام ذات و نه در مقام صفات ذات- كه اينها منطقه ممنوعه است- بلكه در مقام فضل و در مقام فيض خاص مي‌فرمايد: من زبان گوياي اين شخص مي‌شوم، زبان او چيزي را كه من مي‌خواهم مي‌گويد، گوش او همان را كه من راضي هستم مي‌شنود. انسان مي‌تواند با انجام كارهاي واجب و مستحب، زمينه را فراهم كند تا مهمان‌دار خدا شود. بعد از آنكه خودش منزوي شد و صاحب‌خانه اصلي كه فيض ذات اقدس اله است به جاي او نشست، به جاي او هم تصميم مي‌گيرد، مي‌بيند، مي‌شنود و ... چنين انساني به ابديت راه پيدا كرده است.
وجود مبارك امير‌المؤمنين (ع) كه هم انسان كامل است و هم انسان‌شناس كامل، قسمت مهم رهنمودهايش در همين محورها است. آن حضرت مي‌فرمايد: «گروهي شيطان را پشتوانه خود گرفتند و او از آنها دام‌ها بافت، در سينه‌هايشان جاي گرفت و در كنارشان پرورش يافت «اتخذوا الشيطان لأمرهم ملاكاً، و اتخذهم له أشراكاً فباض و فرّخ في صدورهم و دبّ و درج في حجورهم، فنظر بأعينهم و نطق بألسنتهم»(81)
شيطان اول فريب مي‌دهد و پس از آن كم‌كم وارد حرم دل مي‌شود. گاهي انسان گناهي را انجام مي‌دهد و از آن متنفر است بعد استغفار مي‌كند و چهار اشك مي‌ريزد و جبران مي‌كند. گاهي بعد از انجام يك گناه از آن لذت مي‌برد و درصدد توجيه اين كار برمي‌آيد؛ مي‌گويد اين كار بدي نبود، كم‌كم مي‌گويد نه تنها بد نيست بلكه كار خوبي است، وقتي گفت كار خوبي است يعني حرم امن دل را براي پذيرش شيطان باز كرد، آن وقت شيطان بر او احاطه مي‌يابد.
به اين ترتيب كه شيطان درون قلب به تخم‌گذاري مي‌پردازد: «باضَ وَ فَرَّخَ» باض يعني تخم‌گذاري كرد، اول تخم مي‌گذارد و بعد آنها را به بچه شيطان تبديل مي‌كند- اينها چيزي نيست كه انسان با دستگاه بفهمد كه شيطان آمده و تخم‌گذاري كرده، فقط آنكه چشم ملكوتي دارد مي‌بيند- وقتي تخم‌گذاري كرد اين تخم‌ها به صورت جوجه شيطان درآمده و جنب و جوش پيدا مي‌كنند و (درج) يك وقت شما مي‌بينيد در درونتان غوغايي است كه شما را مي‌شوراند و آرام نيستيد. وقتي به سخن حضرت علي (ع) نگاه مي‌كنيد مي‌بينيد اين غوغا و بلوا ناشي از بچه شيطان است.
خاطرات بد، شورشي دروني ايجاد مي‌كند. شيطنت هم يعني همين، اينها افسانه و خيال نيست. اين شورش كه ما در خود احساس مي‌كنيم همين است. انسان وقتي به اينجا رسيد هر چه مي‌خواهد راهش را برگرداند نمي‌تواند، چرا؟ براي اينكه شيطان آمد، آشيانه ساخت، تخم‌گذاري كرد و تخم‌ها را به جوجه تبديل نمود. بعد از اين كم‌كم صاحب‌خانه را منزوي و در يك گوشه اسير مي‌كند، دست و پايش را مي‌بندد، بعد : «فنظر بأعينهم و نطق بألسنتهم» با زبان اينها حرف مي‌زند، آن وقت انسان بيچاره نمي‌داند كه گوينده شيطان است.
آنكه در مقابل خدا ايستاد و گفت: «أنا خيرٌ منه» ( سوره ص، آيه 76) همو امروز با زبان تو حرف مي‌زند وگرنه تو يك بچه مسلمان و شيعه هستي، چگونه چني ادعايي داري و مي‌گويي من نظرم اين است، دلم مي‌خواهد اين گونه باشيم، دلم مي‌خواهد اين طور از خانه بيرون بروم. اينها همه تصميم‌هاي شيطان است كه به وسيله‌ي انسان اجرا مي‌شود.
اين است كه به ما گفته‌اند هرگز از جانتان غفلت نكنيد، مبادا بيگانه‌اي به جاي شما بنشيند و تصميم بگيرد و شما خيال كنيد خودتان هستيد. خيلي‌ها مي‌گويند من نظرم اين است، در حالي كه اين نظر را وقتي مقابل سخنان حضرت امير (ع) قرار دهيد مي‌بينيد رو در روي سخن او است يا در مقابل قرآن قرار دهيد مي‌بينيد مخالف آن است.
در اوايل سوره‌ي نساء آمده است : «إِنَّ الّذينِ يَأكُلُونَ أمْوالَ الْيَتامي ظُلْماً إِنّما يَأكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً» (سوره‌ي نساء، آيه 10) آنها كه مال حرام مي‌خورند مخصوصاً مال يتيم، اينها در شكمشان آتش است. كسي كه چشم ملكوتي دارد اين حقايق را مي‌بيند، چنان كه برخي از بزرگان در كتاب تفسيرشان نوشته‌اند.
انسان تا جوان است خيلي به اين دنيا مي‌چسبد، ولي وقتي سن يك مقدار بالا رفت مي‌بيند به چيزي علاقه ندارد. مثل ميوه خام كه محكم به درخت چسبيده است، اما بعد از مدتي كه رسيد اگر باغبان نچيند بالاخره مي‌افتد. ميوه وقتي رسيد (انسان در اواخر عمر مي‌رسد) كم‌كم آن خوشه و شاخه را رها مي‌كند چه سيب و گلابي شيرين باشد چه حنصل تلخ، ولي بالاخره شاره را رها مي‌كند.
همه‌ي ما همين‌طوري هستيم. سن كه يك قدر بالا آمد، اين همه علاقه‌اي كه نسبت به دنيا داريم يكي پس از ديگري از دست مي‌رود و آن وقت همه چيز را بايد بگذاريم و برويم؛ آن هم به كوي ابد، سخن از يك سال و دو سال و يك ميليون سال و يك ميليارد و اينها كه نيست، سخن از بي‌نهايت است.(82)

نتيجه‌گيري :
 

در پايان اين نوشتار لازم است نتايج حاصل از مطالب مندرج به طور خلاصه بيان گردد:
1- «شيطان» در لغت از ماده «شطن» به معناي دور شدن است و در اصطلاح شامل هر موجود متمرد و طغيانگر و خرابكار مي‌شود.
2- «شيطان» يكي از موجودات واقعي غيرمحسوس است.
3- «شيطان» از جنس فرشتگان نبوده، بلكه از طايفه جن بوده است.
4- خلقت «شيطان» بر خلقت انسان تقدم دارد.
5- وجود «شيطان» از نظر كلي ضرورت دارد و در كل اين نظام وجود شيطان نوعي رحمت است.
6- «شيطان» از ابتدا «شيطان» آفريده نشده است.
7- «شيطان» دشمن قسم خورده انسان از راههاي مختلفي، براي گمراه كردن انسان وارد مي‌شود.
8- ما دو شيطان داريم يكي شيطان باطني كه همان نفس است و در قرآن تعبير به نفس اماره اشاره شده است و ديگري شيطان ظاهري كه همان ابليس است.

پی نوشت ها :
 

- المعجم المفهرس، ص 142
2 - نهايه
3 - قاموس قرآن،‌ج 1 ، ص 54
4 - مجمع‌البيان
5 - تفسير صافي، جلد اول، ص254
6 - مجمع
7 - فاطر، آيه 1
8 قاموس قرآن
9 - سوره‌ي احقاف، آيه‌ي 29
10 - زمر 42
11 - قاموس قرآن، ج3،‌صفحه 340
12 - قاموس قرآن، ج3 ،‌صفحه 393
13 - اعراف ، آيات 20-21-22-23
14 - مجمع البيان، ج1، ص336، الميزان، ج14، ص343
15 - مفردات راغب، ص 220
16 - قاموس قرآن ، ج 1 ، ص54
17 - الميزان، ج7، ص321
18 - روح‌المعاني، ج4، ص202
19 - بحار‌الانوار، ج60، ص241
20 - الميزان، ج8، ص37
21 - الميزان، ج8، ص38
22 - الميزان ، ج1 ،‌ص 131
23 - روض‌الجنان، ج1، ص151
24 - الكشاف، ج1، ص151
25 - كشف‌الاسرار، ج3، ص570
26 - مجمع‌البيان، ج1، ص189
27 - الكشاف، ج1، ص127
28 - الكشاف، ج3، ص91
29 - روح‌البيان، ج8، ص59
30 - معارف قرآن، ص57
31 - الكافي، ج2، ص317
32 - نهج‌البلاغه، ج192، ص389
33 - تفسير ملاصدرا، ج5، ص286
34 - شرح‌الأسماء، ص598 و 599
35 - كشف‌الاسرار، ج2، ص701
36 - نمونه، ج1، ص701
37 - عدل الهي، ص72
38 - الميزان، ج3، ص96
39 - الميزان، ج12، ص163، نمونه، ج6، ص111
40 - تفسير ملاصدرا ، ج 4 ، ص 254
41 - كنز الدقايق، ج1، ص324
42 - تفسير نمونه ، ج 6 ،‌ص 354
43 - كنز الدقايق، ج1، ص325
44- حياه القلوب ، ج 1 ،‌ص 175
45- حيات القلوب، ج1، ص201
46 - نمونه، ج9، ص360
47 - بحار، ح63، ص246
48 - حيات القلوب،‌ج1،‌ص223
49 - سفينه البحار، ج 1،‌ص 120
50 - حيات القلوب ،‌ج 1، ص 225
51 - سفينه‌البحار، ج1، ص101
52 - يس ، آيه 60
53 - اعراف ،‌آيه 16
54 - مجمع‌البيان، ج3، ص173
55 - مجمع‌البيان، ج2، ص890
56 - الكشاف، ج2، ص890
57 - انعام ، آيه 71
58 - الميزان، ج2، ص412
59 - الميزان، ج8، ص43
60 - مجمع البيان، ج2، ص461
61- اخلاق در قرآن، ج1، ص236
62 - تفسير ملاصدرا، ج1، ص182
63 - مكاشفه القلوب، ص70
64 - الكشاف، ج2، ص191
65- سوره حج، آيه3
66 - رجالي تهراني، عليرضا، جن و شيطان، ص115-114
67 - سوره‌ي اسراء، آيه 27
68 - قاموس قرآن ،‌ج 1 ،‌ص 282
69 - سوره‌ي مجادله، آيه 18
70 - رجالي تهراني، عليرضا، جن و شيطان، ص139
71 - محمدي ري شهري، محمد، ميزان الحكمه با ترجمه‌ي فارسي، نشر الحديث، ج4، ص107
72 - تفسير نمونهف جلد11، ص72
73 - نورالثقلين، جلد3، ص13، حديث45
74 - تفسير نمونه، جلد9، ص437
75 - مجمع البيان، ج6، ص478
76 - بحارالانوار، ج70، ص25
77 - الاصول كافي، ج2، ص352
78 - الفروع الكافي، ص265
79 - شرح غررالحكم، ج4، ص106
80 - الاصول كافي، ج2، ص352
81 - نهج‌البلاغه، خطبه‌ي هفتم
82 - پرسش و پاسخ‌هاي دانشجويي، ج20، ص27-19
منابع و مأخذ :
1- قرآن مجيد
2- ابونصر سلمي قندي: تفسير عياشي، انتشارات علميه الاسلاميه
3- اكبري، محمود: دام وگام‌هاي شيطان، انتشارات سماء ، 1381 هـ.ش
4- پاينده، ابوالقاسم، نهج‌الفصاحه، نشر جاويدان، 1374 هـ.ش
5- راغب اصفهاني، حسين، المفردات في غريب القرآن، انتشارات دارالعلم، 1412 ق
6- رجالي تهراني، عليرضا: فرشتگان، مركز انتشارات دفتر تبليغات حوزه علميه قم، 1378 هـ.ش
7- ري ‌شهري، محمد:‌ ميزان‌الحكمه با ترجمه فارسي، نشر الحديث ،‌چاپ سوم ، 1381 هـ . ش.
8- طريحي، فخر‌الدين: مجمع‌البحرين و مطلع النيرين، دفتر نشر فرهنگ اسلامي
9- قرشي، سيد علي اكبر: قاموس قرآن ، طهران دار الكتاب الاسلاميه ،‌چاپ ششم ‌1356 هـ. ش.
10- علامه طباطبايي: تفسير الميزان، ترجمه‌ي موسوي همداني، جامعه‌ي مدرسين، 1374 هـ.ش
11- فخر رازي: تفسير كبير ،‌انتشارات دار العلم ،‌142 هـ . ق.
12- مكارم شيرازي ، ناصر : تفسير نمونه ، چاپ بيست و يكم ، 1380 هـ . ش .
13- نهج‌البلاغه: فيض‌الاسلام، ناشر مؤلف

بازخواني بيانات مقام معظم رهبري در خصوص نقش زينب كبري در كربلا/

 

خطبه‌هاي حضرت زينب (س) آسيب‌شناسي انقلاب نبوي و علوي بود

 مقام معظم رهبري فرمودند: خطبه‌هاي زينب‌كبري (س)‌ در بازار كوفه يك تحليل عظيم از وضع جامعه اسلامى در آن دوره و آسيب‌شناسي انقلاب نبوى و انقلاب علوى است.

به گزارش باشگاه خبري فارس «توانا»،‌ مقام معظم رهبري در بياناتي در جمع پرستاران نمونه كشور بااشاره به نقش بي‌بديل زينب كبري (س) در اثبات حقانيت قيام حضرت سيدالشهدا (ع) فرمودند: زينب كبرى‌ يك نمونه‌ برجسته‌ تاريخ است كه عظمت حضور يك زن را در يكى از مهمترين مسائل تاريخ نشان مي‌دهد.

اينكه گفته مي‌شود در عاشورا، در حادثه‌ كربلا، خون بر شمشير پيروز شد - كه واقعاً پيروز شد - عامل اين پيروزى، حضرت زينب بود؛ والّا خون در كربلا تمام شد.

حادثه‌ نظامى با شكست ظاهرى نيروهاى حق در عرصه‌ عاشورا به پايان رسيد؛ اما آن چيزى كه موجب شد اين شكست نظامىِ ظاهرى، تبديل به يك پيروزى قطعىِ دائمى شود، عبارت بود از منش زينب كبرى‌؛ نقشى كه حضرت زينب بر عهده گرفت؛ اين خيلى چيز مهمى است.

اين حادثه نشان داد كه زن در حاشيه‌ تاريخ نيست؛ زن در متن حوادث مهم تاريخى قرار دارد؛ قرآن هم در موارد متعددى به اين نكته ناطق است؛ ليكن اين مربوط به تاريخ نزديك است، مربوط به امم گذشته نيست؛ يك حادثه‌ زنده و ملموس است كه انسان زينب كبرى‌ را مشاهده مي‌كند كه با يك عظمت خيره‌كننده و درخشنده‌اى در عرصه ظاهر مي‌شود؛ كارى مي‌كند كه دشمنى كه به حسب ظاهر در كارزار نظامى پيروز شده است و مخالفين خود را قلع و قمع كرده است و بر تخت پيروزى تكيه زده است، در مقر قدرت خود، در كاخ رياست خود، تحقير و ذليل شود؛ داغ ننگ ابدى را به پيشانى او مي‌زند و پيروزى او را تبديل مي‌كند به يك شكست؛ اين كارِ زينب كبرى‌ است.

زينب سلام‌اللَّه عليها نشان داد كه مي‌توان حجب و عفاف زنانه را تبديل كرد0

خطبه‌ فراموش نشدنى زينب كبرى‌ در بازار كوفه يك حرف زدن معمولى نيست، اظهارنظر معمولى يك شخصيت بزرگ نيست؛ يك تحليل عظيم از وضع جامعه اسلامى در آن دوره است كه با زيباترين كلمات و با عميق‌ترين و غنى‌ترين مفاهيم در آن شرائط بيان شده است.

قوّت شخصيت را ببينيد؛ چقدر اين شخصيت قوى است. دو روز قبل در يك بيابان، برادر او را، امام او را، رهبر او را با اين همه عزيزان و جوانان و فرزندان و اينها از بين برده‌اند، اين جمع چند ده نفره‌ زنان و كودكان را اسير كرده‌اند، آورده‌اند در مقابل چشم مردم، روى شتر اسارت، مردم آمده‌اند دارند تماشا مي‌كنند، بعضى هلهله مي‌كنند، بعضى هم گريه مي‌كنند؛ در يك چنين شرائط بحرانى، ناگهان اين خورشيد عظمت طلوع مي‌كند.

همان لحنى را به كار مي‌برد كه پدرش اميرالمؤمنين بر روى منبر خلافت در مقابل امت خود به كار مي‌برد؛ همان جور حرف مي‌زند؛ با همان جور كلمات، با همان فصاحت و بلاغت، با همان بلندى مضمون و معنا «يا اهل الكوفه، يا اهل الغدر و الختل»؛ اى خدعه‌گرها، اى كسانى كه تظاهر كرديد! شايد خودتان باور هم كرديد كه دنباله‌رو اسلام و اهل‌بيت هستيد؛ اما در امتحان اينجور كم آورديد، در فتنه اينجور كورى نشان داديد.

«هل فيكم الّا الصّلف و العجب و الشّنف و الكذب و ملق الاماء و غمز الاعداء»؛ شما رفتارتان، زبانتان با دلتان يكسان نبود. به خودتان مغرور شديد، خيال كرديد ايمان داريد، خيال كرديد همچنان انقلابى هستيد، خيال كرديد همچنان پيرو اميرالمؤمنين هستيد؛ در حالى كه واقع قضيه اين نبود. نتوانستيد از عهده‌ مقابله‌ با فتنه برآئيد، نتوانستيد خودتان را نجات دهيد.

«مثلكم كمثل الّتى نقضت غزلها من بعد قوّة انكاثا»؛ مثل آن كسى شُديد كه پشم را مي‌ريسد، تبديل به نخ مي‌كند، بعد نخ‌ها را دوباره باز مي‌كند، تبديل مي‌كند به همان پشم يا پنبه‌ نريسيده. با بى‌بصيرتى، با نشناختن فضا، با تشخيص ندادن حق و باطل، كرده‌هاى خودتان را، گذشته‌ خودتان را باطل كرديد. ظاهر، ظاهر ايمان، دهان پر از ادعاى انقلابيگرى؛ اما باطن، باطن پوك، باطن بى‌مقاومت در مقابل بادهاى مخالف. اين، آسيب‌شناسى است.

با اين بيان قوى، با اين كلمات رسا، آن هم در آن شرائط دشوار، اينگونه صحبت مي‌كرد. اينجور نبود كه يك عده مستمع جلوى حضرت زينب نشسته باشند، گوش فرا داده باشند، او هم مثل يك خطيبى براى اينها خطبه بخواند؛ نه، يك عده دشمن، نيزه‌داران دشمن دور و برشان را گرفته‌اند؛ يك عده هم مردم مختلف‌الحال حضور داشتند؛ همان‌هائى كه مسلم را به دست ابن‌زياد دادند، همان‌هائى كه به امام حسين نامه نوشتند و تخلف كردند، همان‌هائى كه آن روزى كه بايد با ابن‌زياد در مى‌افتادند، توى خانه‌هايشان مخفى شدند - اينها بودند توى بازار كوفه - يك عده هم كسانى بودند كه ضعف نفس نشان دادند، حالا هم نگاه مي‌كنند، دختر اميرالمؤمنين را مى‌بينند، گريه مي‌كنند.

حضرت زينب كبرى‌ با اين عده‌ ناهمگون و غير قابل اعتماد مواجه است، اما اينجور محكم حرف مي‌زند. او زن تاريخ است؛ اين زن، ديگر ضعيفه نيست. نمي‌شود زن را ضعيفه دانست. اين جوهر زنانه‌ مؤمن، اينجور خودش را در شرائط دشوار نشان مي‌دهد.

اين زن است كه الگوست؛ الگو براى همه‌ مردان بزرگ عالم و زنان بزرگ عالم. انقلاب نبوى و انقلاب علوى را آسيب‌شناسى مي‌كند؛ مي‌گويد شماها نتوانستيد در فتنه، حق را تشخيص بدهيد؛ نتوانستيد به وظيفه‌تان عمل كنيد؛ نتيجه اين شد كه جگرگوشه‌ پيغمبر سرش بر روى نيزه رفت. عظمت زينب را اينجا مي‌شود فهميد.

*بيانات مقام معظم رهبري در ديدار پرستاران نمونه كشور/ اول ارديبهشت 1389

*ويژه‌نامه محرم در خبرگزاري فارس/

اشک افلاکيان

اشک افلاکيان

 

نویسنده : اکبر رضي زاده
منبع : سایت راسخون




 

سومين امام شيعيان جهان حضرت حسين بن علي (ع) قبل از فاجعه ي جانسوز عاشورا درمدينه ي منوره زندگي مي کرد. بعد از مرگ معاويه، فرزندش يزيد- برخلاف عهد نامه ي معاويه وحضرت امام حسن (ع) - خود را به عنوان خليفه ي مسلمانان معرفي کرد واکثر قريب به اتفاق سرن اقوام عرب ، با يزيد بيعت کردند ولي امام حسين ازاين کار سرباز زد.
يزيد فرستاده اي را از شام (مرکز حکومت) به مدينه فرستاد واز امام خواست که با او بيعت کند ولي امام ديد اگر با يزيد بيعت کند که مخالف دستور خداوند رفتار کرده واگر نکند، عوامل مزدور يزيد او را به شهادت مي رسانند قبل از اينکه اقدام مهمي انجام داده باشد. بناچار تصميم گرفت از مدينه به مکه هجرت کند، چون مي دانست يزيد مجبور است حرمت خانه ي خدا را نگهدارد. شيعيان عراق که از وضعيت امام مطلع شدند، حدود 12000 نامه از کوفه براي امام ارسال داشتند وايشان را به کوفه دعوت کرده، قول همه گونه کمک به او دادند.
امام حسين (ع) پسر عمويش مسلم بن عقيل را به کوفه فرستاد تا اوضاع را بررسي کند. مسلم در کوفه مورد استقبال «مختار ثقفي» و «هاني بن عروه» قرار گرفت. اما «عبيدالله بن زياد» حاکم کوفه که گويند حرام زاده بوده وبه جاي نام پدر، او را به نام مادر صدا مي کردند و «ابن مرجانه» خطابش مي نمودند، مسلم وهاني را به شهادت مي رساند ومختار را با ضربه اي که بوسيله شمشير به چشم راستش وارد مي نمايد معيوب ساخته، راهي زندان مي کند.
نتيجتاً هيچ کس خبر بي وفايي کوفيان را به حسين (ع) نمي رساند و حضرت اعمال ومناسک حج را ناتمام گذارده ، با خاندان ويارانش به طرف عراق رهسپار مي شوند.
اولين فرمانده اي که سر راه امام قرار مي گيرد واو را به بيعت با يزيد دعوت مي کند «حر بن رياحي» بود، اما از آنجا که حر فردي شجاع وآزاده و خداپرست بوده است تحت تأثير صحبتهاي حضرت قرار مي گيرد وبه سپاه او ملحق مي شود.
عجبا، کسي که اول از همه راه ورود امام را به کوفه سد مي کند، اولين شهيد سپاه حضرت مي گردد.
به ناچار ابن زياد «شمر بن ذالجوشن» را به عنوان فرمانده ي سپاه يزيد درمقابل پسر پيامبر وخاندان واصحابش ، قرار مي دهد.
شمر درکربلا آب را برحضرت ويارانش مي بندد و اولياء خدا اعم از زن ومرد وپير وجوان وحتي کودکان خردسال (مانند حضرت سکينه وحضرت رقيه و...) را در مضيقه وبدترين شرايط قرار مي دهد. عمر سعد به همراه سربازان کثير ابن زياد با سپاهي چندين برابر سپاه حضرت امام - از جهات و جوانب مختلف - بر امام حسين حمله ور مي شوند وفجايعي ايجاد مي کنند که در تاريخ بشريت بي نظير بوده است.
سربازان سپاه کفر که تحت تأثير تبليغات شوم حکومت، امام حسين واصحابش را خارجي مي پنداشتند (گروهي که بر خليفه ي مسلمين يزيد بن معاويه، شوريده بودند!) چنان بي رحمانه بر آنها تاختند که حساب اين جنايت هولناک، حتي بر مورخين منصف هم پوشيده ماند!..
درهمه ي جنگ هايي که درتاريخ به ثبت رسيده ، بعد از شکست دشمن، سپاه يپروز، ديگر اجساد را رها کرده و اساعه ي ادبي نکرده اند، اما کوفيان نادان بي کفايت ، حتي اجساد شهداي گلگون کفن را مورد اهانت قرار داده وبسياري از آنها از جمله پيکرمقدس حضرت امام حسين (ع) وبرادر گرامي اش حضرت ابوالفضل (ع) و ديگران را قطعه قطعه کردند تا به نظر خودشان در بهشت از امکانات زيادي برخوردار گردند، زيرا که بلواييان آشوبگر را جهت رضاي خداوند (!) وخدمت به خليفه ي مسلمين يزيد مجازات نموده بودند !!!
باري کوفيان سفاک به رغم صدها دعوت نامه که براي حسين (ع) فرستادند، به طمع ملک ري (عمر سعد) يا هزاران سکه ودرهم وطلا ، سرانجام در دهم محرم سال 61 هجري پاک ترين مردان خدا را در سرزمين کربلا به شهادت رساندند. حتي پيکر مطهر حضرت سيدالشهداء اباعبدالله حسين عليه السلام وهفتاد و دو تن ازخويشان وياران آن امام همام را - که مانند 72 پروانه گرد شمع وجود سرور وسالارشان جمع آمده بودند - قطعه قطعه نموده، تا به قول خودشان آشوبگران حکومت اسلامي ! را تنبيه نمايند ودر بهشت، درمجاورت پيامبر اکرم (ص) مسکن گزينند!..
جنايت فجيع تر آن که بعد از به شهادت رساندن شير مردان خدا در روز عاشورا خاندان ايشان را نيز به اسارت مي گيرند وخيمه هايشان را به آتش مي کشند و سربريده ي حضرت حسين (ع) را پيروزمندانه، محفل به محفل مي چرخانند ومي گويند: «اين سربريده ي همان خارجي است که درمقابل حکومت اسلام قد علم کرده وبراميرالمؤمنين يزيد بن معاويه شوريده است! واين زنان وکودکان خاندان او هستند که باخليفه بيعت نکرده، قصد سقوط حکومت برحق يزيد را داشتند وانديشه ساقط نمودن دين مبين اسلام و به زنجير کشيدن مسلمانان را در سر مي پروراندند. ببينيد که خداوند چگونه از دين خود محافظت کرده وبلواييان را مجازات نمود!..
«قرآن کنند ورد و به طاها کشند تيغ
ياسين کنند حرز و امام مبين کشند»
پس عجيب نيست که سرور وسالار شهيدان فرزند پيامبر خدا چنان طاقتش طاق شده که خون گلوي پاک فرزند شش ماهه اش حضرت علي اصغر(ع) را به سوي آسمان گسيل مي داد وچشمان همه ي فرشتگان را گريان مي نمايد.
...وشايد فرياد کرده باشد:
« خسته شد جان من از اين خاکيان
مي روم درخدمت افلاکيان »

درب بالاسر حرم مطهر امام حسین (ع)

درب بالاسر حرم مطهر امام حسین (ع) که با نذورات مردمی استان زنجان ساخته شده است، در میان بدرقه با شکوه زنجانی‌ها روانه کربلا شد.

 

به گزارش خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا)منطقه زنجان، این درب که به سفارش ستاد باز سازی عتبات عالیات استان زنجان در یکی از کارگاه‌های استان اصفهان ساخته شده و جنس آن از نقره می‌باشد، پس از عبور از شهرستان‌های ابهر، خرمدره و طارم، صبح امروز وارد شهر زنجان شد و در میان اجتماع باشكوه مردم از مزار شهدای این شهر به سمت امامزاده سید ابراهیم (ع) حرکت کرد.

 

کاروان حامل این درب پس از اقامه نماز ظهر تاسوعا در امامزاده سید ابراهیم (ع) راهی شهرستان ماهنشان شده و پس از عبور از شهرستان‌های ایجرود و خدابنده وارد استان همدان خواهد شد.

 

این کاروان بعد از عبور از استان‌های همدان، کرمانشاه و ایلام وارد خاک عراق می‌شود و به‌سمت کربلای معلی حرکت می‌کند.

 

گفتنی است، پيش از این نیز سنگفرش مقابل حرم سید الشهدا (ع) با مشارکت نذورات مردمی استان زنجان خریداری و  طی مراسمی از مقابل حسینیه اعظم زنجان به کربلای معلی ارسال شده بود.

 

تاسوعاي حسيني در پايتخت شور و شعور حسيني

ادامه نوشته

وداع مردم زنجان با شهيد امير سرتيپ رحمان فروزنده

اشعارحسینی

کتاب عشق کی اورگشماقی زمان ایستر	بودرسی آلماقیچین گونده امتحان ایستر
قاچار یالان دانیشان مدعی لر اولده	صداقتی اولانا عشقیدن نشان ایستر
بودرسه مایل اولان تئز آلار یارین گویلون	بلی بلایه دییه ن شخص جانفشان ایستر
نگار جام الستی یقینا" ایچما قیچون	بلی بلایه دییه ن شخص جانفشان ایستر
خلیل اولاندا گره ک الده بیر ذبیح آپار	کی ابتلاچولونه گیتماقا توان ایستر
بوامتحانه شب قدر وکوفه لازمدی	علی و مسجد ومحراب و باشدا قان ایستر
او موقع سسلنه فزت ورب کعبه علی	آناسی فاطمه تک اوردا نوحه خوان ایستر
حسین خیامینی حفظ ائتماقا عدولردن	رشیده زینب وعباس قهرمان ایستر
بوامتحانه حسین الده بیر سوسوز سوت امر	بوغازی بیچماقا اوخ طفل خوشزبان ایستر
بوامتحانه حسین الده بیر سوسوز سوت امر	بوامتحاندا علی اکبر جوان ایستر
گورنده قانه باتیپ صورتی جوان بالانین	جوان اولان اوغولی اوندا مثل جان ایستر
امام من سن آنان جانی ویر بوجمعه برات	آناسی هرکیم اولا صبر بیکران ایستر
بو امتحاندا کیچیک قیزلارا شیرین دانیشیق	اتک اولاردان آلیپ گیتماقا توان ایستر
بو امتحاندا دولارسینه سی سوتیله رباب	اوبوش بشیک اگیلن قامتی کمان ایستر
بوامتحاندا خانم زینبه بویوک بیر صبر	دگنده تشنه لبه چوب خیزران ایستر
بو باش حسین باشیدی قانی آللاهین واللاه	اوباش کی خولی تنور ایچره میزبان ایستر
حسینه آغلاما قا انبیا گلر بیر باش	آناسی فاطمه تک اوردا نوحه خوان ایستر
عنایت ائیله آقا بیزده کربلایه گلاخ	قوناقینی بیلیرم یاخشی میزبان ایستر
شاعر : سیدناصرولائی

ادامه نوشته

دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان سال89

ادامه نوشته

حاج کلامی

رديف	نام	شرح	پخش	دانلود
1	حاج ولي اله كلامي	بیله فکر ایلمیون بسته زنجیرم من	پخش	دانلود
2	حاج ولي اله كلامي	بیا ای دل به درد شیعه درمان می کند زینب(س)	پخش	دانلود
3	حاج ولي اله كلامي	ایستیر نمازی باشلیا تکبیریلن ولی	پخش	دانلود
4	حاج ولي اله كلامي	گوردوله عالم ئورگین داغلادی	پخش	دانلود
5	حاج ولي اله كلامي	روضه تیر سه شعبه	پخش	دانلود
6	حاج ولي اله كلامي	رباعی ( دایان ظالم بو قربان اللهیندی )	پخش	دانلود

آمار نذورات حسينيه اعظم تا روز هشتم محرم (روز حرکت دسته)

هيأت امناي حسينيه اعظم زنجان در اطلاعيه اي آمار نذورات تحويلي تا روز هشتم ماه محرم (روز حرکت دسته) را به شرح ذيل اعلام کرد:

رديف	شرح	تعداد (رأس)
1	گوسفندان ذبح شده نذري	1300
2	گوسفندان زنده تحويلي	3430
3	پول گوسفند	3620
جمع کل		8350

 - پول 3620 رأس گوسفند 5683592000 ريال (ميانگين تقريبي هر رأس 1570000 ريال)

- جمع کل نذورات نقدي و پول گوسفندان 9 میلیارد ریال

آثار عاشورا ، نترسیدن از مرگ

 

عزّت چه به عنوان خصلت فردي يا روحية جمعي به معناي مقهور عوامل بيروني نشدن، شكست‌ناپذيري، صلابت نفس، كرامت و والايي روح انساني و حفظ شخصيّت است. به زمين سفت و سخت و نفوذناپذير، «عُزاز» گفته مي‌شود. آنان كه از عزّت برخوردارند، تن به پستي و دنائت نمي‌دهند، كارهاي زشت و حقير نمي‌كنند، و براي حفظ كرامت خود و دودمان خويش، گاهي جان مي‌بازند.

ستم‌پذيري و تحمّل سلطة باطل و سكوت در برابر تعدّي و زير بار مِنّت دونان رفتن و تسليم فرومايگان شدن و اطاعت از كافران و فاجران، همه و همه از ذلّت نفس و زبوني و حقارت روح سرچشمه مي‌گيرد.

 

 خداوند عزيز است و عزّت را براي خود و پيامبر و صاحبان ايمان قرار داده است.(1)

 

ادامه نوشته

صوت و فیلم محرم

در محرم 89 بانک  مداحی هر ساعت به روز می گردد :

 

 


 

لیست مداحی بر اساس موضوع

ويژه نامه محرم

دانلود ويژه نامه محرم
 

• کربلا شکست یا پیروزی (1) • کربلا شکست یا پیروزی (2) • حج امام حسين (ع) در کربلا • عاشوراى تاريخى و عاشوراى سنتى • راز اشك براي سيدالشهدا (ع) • عدم تناسب خودزنی با جلسات عزاداری • غلوّ ؛ آفت جلسات عزاداری • زينب كبرى (س) اسوه فضائل (1) • زينب كبرى (س) اسوه فضائل (2) • زينب كبرى (س) اسوه فضائل (3) • زينب كبرى (س) اسوه فضائل (4) • زينب كبرى (س) اسوه فضائل (5)

                                         • مسلم‏بن عقيل كيست؟
                                         • مسلم بن عقيل سفیر شهادت (1)
                                         • مسلم بن عقيل سفیر شهادت (2)

                                         • از مدینه تا کربلا همراه با سیدالشهداء(علیه السلام)
                                         • وجه تسميه كربلا
                                         • ورود به سرزمین کرب وبلا

                                         • نام واقعی رقیه ؛ دختر امام حسین (ع)
                                         • غمنامه حضرت رقیه (س)
                                         • حضرت رقیّه (س) در اوراق تاریخ

                                         • فرزندان حضرت زینب (س) در روز عاشورا
                                         • فداکاری زینب (س) و فرزندانش در کربلا
                                         • حر بن یزید ریاحی و شهادت در کربلا

                                         • در ذکر شهادت عبدالله بن الحسن (ع)
                                         • نگاهی به ویژگی‏های اصحاب سیدالشهدا (ع)
                                         • سیمای یاران امام حسين (ع)

                                         • یادگار امام حسن (ع) در روز عاشورا
                                         • قاسم بن حسن (ع)؛ اسوه نوجوانان
                                         • ذکر مصیبت‏ حضرت قاسم (ع)

                                         • شهادت طفل شیرخوار امام حسین (ع)
                                         • شهادت علی اصغر (ع) التماس یا اتمام حجت
                                         • شهادت حضرت علی اصغر (ع)

                                         • اعتراف معاویه به شایستگی علی اکبر (ع)
                                         • علي اکبر (ع)؛ الگوي ايمان و ادب و شجاعت
                                         • علی اکبر حسین (ع)؛ اولین شهید کربلا

                                         • علمدار کربلا
                                         • ماه بنی هاشم ، عباس
                                         • حضرت عباس (ع)؛ آيينه شجاعت و کرم
                                         • نقش‏آفرینی حضرت عباس (ع) در حماسه عاشورا
                                         • شخصيت حضرت عباس (ع) پيش از واقعه کربلا

                                         • امام حسين (ع) از منظر نبي رحمت
                                         • عاشورا و امام حسین (ع) در کلام معصومين
                                         •جلوه هاى تربيتى قيام عاشورا
                                         • ابعاد و فلسفه‌ي قيام عاشورا
                                         • فلسفه عزاداري و گريه براي امام حسين (ع)

نمايشگاه مجازي-ويژه نامه سوگواري روايت محرم

 

شعر ترکی به مناسبت عید غدیر

شعر ترکی به مناسبت عید غدیر

حشره کیمین اونوتماروخ، عید غدیرى یا على!
سن‏سن ازلدن آخره خلقین امیرى یا على!
مهر و وفا سپهرینه گوندو رسول مصطفا
برج ولایتین سنن بدر منیرى یا على!

حشره کیمین اونوتماروخ، عید غدیرى یا على!
سن‏سن ازلدن آخره خلقین امیرى یا على!
مهر و وفا سپهرینه گوندو رسول مصطفا
برج ولایتین سنن بدر منیرى یا على!
قلبیمه یازمیشام آدین گول کیمى ایله‏رم مدام
نئیلییره‏م بو دهریده مشک و عبیرى یا على!عالِم علم غیبسن، چشمه هر علوم‏سن
علم لدُنّیلن بیله‏ن سرّ ضمیرى یا على!
گویده دئییبدى جبرئیل: یوخدى على کیمین جوان
دهریده ذوالفقاریوون یوخدى نظیرى یا على! (1)
آدیوه روحیمیز فدا، شأنیوه جانیمیز فدا
حق سنه واگذار ائدیب امر خطیرى یا على!
ایلدى جانشین سنى امر حقیله مصطفا
آگه ائدیب بو نکته‏یه خرد و کبیرى یا على !(2)
غاصب اولوبدى حقّیوه ییرمى بئش ایل لعین‏لر
غصب اولونوب خلافتین تخت و سریرى یا على!
اى گئجه‏لر یوزون قویان تپراقین اوسته آغلیان
جنگیده حىّ سرمدین غیضیلى شیرى یا على!
قاتلین ابن ملجمه ذرّه اذیّت ایتمه‏دین
ساخلیان احترامیلن ائوده اسیرى یا على!
اولسا لیاقتیم منیم دامنیوى بوراخمارام
سن بیل حسینوین جانى قؤوما «بشیر» یا على
 ***
1. اشاره‌دیر: «لافتى الا على لاسیف الّا ذوالفقار» جمله‌سینه.
2. اشاره‌دیر: «من کنت مولاه فهذا علىٌّ مولاه» حدیثینه

ادامه نوشته

استقبال مردم استان زنجان از رييس جمهور

رييس جمهور در جمع مردم زنجان

انتهاي پیام

رييس جمهور در جمع مردم زنجان

رييس جمهور در ديدار نخبگان استان زنجان:بزرگ‌ترين دشمني‌هاي تاريخ عليه امامت و ولايت بوده است

رييس جمهور نقش حكومت را در تكامل فرد و جامعه منحصر به‌فرد دانست و گفت: حكومت تنها جنبه اداري ندارد، بلكه مهم‌ترين وظيفه حكومت هدايت و تربيت جامعه است.

 

به گزارش گروه دريافت خبر خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، دكتر محمود احمدي‌نژاد در ديدار نخبگان و منتخبين استان زنجان با تبريك فرارسيدن عيد غدير و با تاكيد براين‌كه حكومت بايد اخلاق، منش و روش جامعه را شكل دهد، اظهار داشت: بدون ترديد اگر حكومت نيز در درون خود احساس عزت نكند، محال است كه بتواند جامعه را به عزت برساند. يك حكومت مي‌تواند با رفتار خود، روحيه شجاعت، ايثارگري، مهرباني و دلسوزي به يكديگر را در رفتار مردم جامعه خود نهادينه كند.

 

رييس جمهور با اشاره به نقش حاكم در هدايت و رشد جامعه، خاطرنشان كرد: به هر ميزان كه حاكم كمال‌يافته‌تر، متعالي‌تر و والاتر باشد، فرصت براي كمال فردي و اجتماعي جامعه گسترده‌تر و بيشتر خواهد بود.

 

احمدي‌نژاد افزود: خداي متعال حداكثر فرصت را براي رشد و شكوفايي بشريت پسنديده است، و به همين دليل حاكميت انسان كامل را مقدر فرموده است تا محدوديتي براي شكوفايي استعدادهاي انسان وجود نداشته باشد.

 

رييس جمهور با بيان اين‌كه انسان كامل جامعه را بر سه اصل يگانه‌پرستي، عدالت و عشق تربيت و هدايت مي‌كند، گفت: بي‌ترديد هر جامعه و فردي كه به كمتر از انسان كامل رضايت دهد، به همان نسبت فرصت كمال را از خود سلب كرده است و هر مسيري غير از انسان كامل به رشد و كمال جامعه منجر نخواهد شد.

 

احمدي‌نژاد افزود: از ابتداي تاريخ، ولايت و امامت كانون اصلي برخورد و درگيري صالحان با شياطين بوده است و شياطين همه توان خود را به دشمني با حاكميت عدالت و انسان كامل متمركز كرده‌اند.

 

رييس جمهور در بخش ديگري از سخنان خود خاطرنشان كرد: گسترده‌ترين كشتارها در طول تاريخ تحت پوشش شعارهاي زيباي ماركسيست‌ها و ليبرال‌ها اتفاق افتاد. در دوران كنوني نيز پيروان اين‌گونه مكاتب براي نجات اقتصاد خود به خاورميانه لشكركشي كرده و يك ميليون انسان بي‌گناه را مي‌كشند كه دوري از انسان كامل و انديشه امامت علت اصلي وقوع اين جنايات است.

 

رييس جمهور افزود: اگر مسير حكومت به سمت اهداف كامل سوق پيدا نكند مسيري انحرافي است و هرچقدر سرعت انسان در اين مسير بيشتر باشد، فاصله او از كمال دورتر خواهد شد.

 

احمدي نژاد با بيان اينكه بزر‌گترين دشمني در طول تاريخ عليه حاكميت ولايت و امامت صورت گرفته است، تصريح كرد: ايرانيان از ابتدا به دنبال حاكميت علوي بودند و به همين دليل دشمنان و شياطين درطول 30 سال گذشته هم هر كاري كه مي‌توانستند عليه ايران انجام دادند، اما به فضل الهي ديگر فرصت و امكاني براي ضربه زدن به ملت ايران ندارند.

 

رييس جمهور با تاكيد براينكه دولت با همه توان در مسير ساخته شدن كشور و شكوفايي استعدادهاي انساني قرار دارد و موانع را به سرعت برطرف مي‌كند،خاطرنشان كرد: ايران بايد براساس الگوي ايراني – اسلامي ساخته شود.

 

وي افزود: عده‌اي به لفظ ايراني در الگوي ايراني –اسلامي ايراد مي‌گيرند در حالي كه منظور از اين الگو همان مفهوم امامت و ولايت است و به معناي اين است كه بايد به گونه اي عمل شود كه ارزش‌هاي اصيل انساني و فرهنگي حفظ، تقويت و منتشر شود.ملت ايران تنها ملتي است كه عميقاً به انديشه ولايت معتقد است اين در حاليست كه عده بسياري در دنيا ادعاي مسلماني و اسلام دارند ولي همزمان با رژيم صهيونيستي هم ارتباط دارند.

 

رييس جمهور با تأكيد بر ساختن و آباداني همه نقاط ايران، اظهار داشت: امروز مسابقه ساختن در سراسر كشور شكل گرفته است و باورم اين است كه استان زنجان نيز با توجه به ويژگي‌ها و ظرفيت‌هاي كم‌نظيري كه در اختيار دارد مي‌تواند در اين عرصه پيشتاز و الگو باشد.

 

احمدي‌نژاد سجاياي اخلاقي مردم زنجان را حاصل ارتباط مردم اين ديار با خط نوراني امامت و ولايت دانست و گفت: زنجان بايد در همه بخش‌ها پيشتاز باشد كه فرهنگ و استعداد انساني اين استان فرصتي مناسبي براي الگو بودن اين استان است.

 

رييس جمهور وحدت و همدلي، كار و تلاش، انصاف و مهرباني را لازمه الگو شدن استان زنجان دانست و گفت: مردم اين استان با همت بلند، همدلي و مهرباني مي‌توانند به سرعت حركت كرده و اين استان را به الگوي پيشرفت ايراني - اسلامي تبديل كنند.

 

رييس‌جمهور در ادامه رسيدن به سعادت فردي و اجتماعي را دو هدف انسان دانست و گفت: هر انساني علاقه‌مند است به قله‌هاي كمال دسترسي پيدا كند كه بدون شك كمال انساني از مسير تلاش براي برپايي جامعه سعادتمند و تلاش براي اصلاح جامعه حاكم مي شود و استعدادها و اسماء الهي در وجود انسان شكوفا مي‌شود.

 

در ابتداي اين ديدار تعدادي از نمايندگان نخبگان در حوزه هاي مختلف در سخناني ديدگاه‌ها و پيشنهادات خود را با رييس جمهور در ميان گذاشتند.

زنجان میزبان دور سوم سفر استانی هیات دولت/مصوبات استانی سفر هیات دولت به استان اعلام شد

/زنجان میزبان دور سوم سفر استانی هیات دولت/
مصوبات استانی سفر هیات دولت به استان اعلام شد
سفر استانی رئیس جمهور  3/9/1389  13:00:51

899-1084-5 كد خبر

RSS :: پرینت

معاون اول رييس جمهور با بيان اين‌كه استقبال پرشور و بي‌نظير مردم در سفرهاي استاني در استان‌هاي مختلف با يكديگر قابل مقايسه نيست، گفت: هر استان پرشورتر و بي‌نظيرتر از استان‌هاي ديگر به استقبال رييس جمهور محبوب مي‌آيند.

 

به گزارش گروه دريافت خبر خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، محمدرضا رحيمي پس از برگزاري جلسه استاني هيأت دولت كه در مركز استان زنجان برگزار شد، در نشست خبري ضمن قدرداني از حضور بي نظير و باشكوه مردم اين استان در استقبال از هيأت دولت اظهار داشت: هيأت دولت تمام تلاش خود را به كار گرفت تا مصوباتي براي جبران عظمت مردم استان زنجان و در راستاي رفع نواقص، ارتقاء و پيشرفت اين استان به تصويب برساند.

  

مبلغ ‌١٢٥٠ ميليارد ريال طي پنج سال به صورت هزينه‌اي و عمراني علاوه بر بودجه هاي فرهنگي مصوب ساليانه دستگاه‌ها براي اجراي پروژه ها و امور فرهنگي استان زنجان به شرح ذيل در اختيار شوراي برنامه ريزي و توسعه استان قرار مي گيرد تا حسب مورد با رعايت عدالت، ظرفيتها و نيازها پس از تاييد کميسيون فرهنگي هيات دولت هزينه شود:

 

‌١. ارتقاء فرهنگ عمومي و توسعه كمي و كيفي فعاليتها و فضاهاي فرهنگي با تأكيد بر معارف، معيارها و ارزشهاي والاي اسلامي.

 

‌٢. توسعه و ساماندهي فعاليتهاي فرهنگي و ديني و توسعه فضاها و اماکن ديني و مذهبي و تقويت فعاليتهاي فرهنگي بانوان.

 

‌٣. ترويج فرهنگ پايداري، ايثار و شهادت و توسعه و تقويت فعاليتها و زيرساختهاي فرهنگي ايثارگران و ساماندهي مواريث فرهنگي.

 

‌٤. تکميل، تجهيز و توسعه زيرساخت‌هاي ورزشي و حمايت از ورزش حرفه‌اي همگاني و افزايش نشاط و شادماني جوانان و نوجوانان.

 

‌٥. توسعه و تقويت برنامه هاي ديني، قرآني، نهج البلاغه وسيره اهل بيت عليهم السلام و توسعه و تجهيز مراکز قرآني و مدارس علوم ديني.

 

اختصاص مبلغ ‌٨٠ ميليارد ريال براي مرمت و ساماندهي آثار شاخص تاريخي و فرهنگي استان با اولويت بناهاي مذهبي، راسته بازارهاي تاريخي و بافت تاريخي خيابان امام خميني(ره) و آزادسازي حريم آثار تاريخي طي سال‌هاي ‌١٣٩٠ تا ‌١٣٩٢.

 

اختصاص مبلغ ‌٥٠ ميليارد ريال جهت تأمين بخشي از زيرساخت‌هاي مناطق نمونه گردشگري که داراي سرمايه گذار و طرح جامع مصوب باشند طي سالهاي ‌١٣٩٠ تا ‌١٣٩٢.

 

اختصاص مبلغ ‌٤٢ ميليارد ريال براي تکميل ساماندهي گلزار شهداي استان طي سالهاي ‌١٣٩٠ تا ‌١٣٩٢.

 

اختصاص مبلغ ‌٢٠ ميليارد ريال جهت ساماندهي و تجهيز سد گلابر جهت ورزشهاي آبي.

 

اختصاص اعتبار جهت احداث و تجهيز دفاتر خبري شهرستانها طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

اختصاص مبلغ ‌١٤ ميليارد ريال جهت کمک به تأمين و احداث مسکن ‌٢٨٠ نفر از (ايثارگران) استان (به ازاي هر نفر ‌٥ ميليون تومان) طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

اختصاص مبلغ ‌٥/١١ ميليارد ريال جهت کمک به انجام فعاليتهاي فرهنگي و هنري و فعاليت‌هاي قرآني طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

اختصاص مبلغ ‌١٠ ميليارد ريال جهت تأمين زيرساختهاي لازم براي راه اندازي و تجهيز بازارچه ها و شهرک تخصصي صنايع دستي طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

اختصاص مبلغ ‌١١ ميليارد ريال جهت کمک به تکميل و تجهيز (مراکز) مجتمع فرهنگي و هنري استان طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

اختصاص اعتبار جهت تجهيز و تکميل موزه هاي فعال استان و ايجاد موزه بزرگ زنجان در بناي تاريخي مدرسه شريعتي طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

تأمين بخشي از يارانه تسهيلات تا سقف حداکثر ‌٤ درصد براي مبلغ ‌٥٠٠ ميليارد ريال تسهيلات از منابع بانکي براي ارايه به سرمايه گذاران تأسيسات گردشگري و صنايع دستي استان.

 

انجام مطالعه منطقه زرين غار به عنوان منطقه نمونه گردشگري با تأمين اعتبار از سوي سازمان.

 

تجهيز ‌١٠ خانه فرهنگ ديجيتال استان و احداث فرهنگسراي بانوان طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

اختصاص تسهيلات بانکي به مبلغ ‌٥٠٠ ميليارد ريال جهت اجراي طرحهاي گردشگري و صنايع دستي طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

اختصاص مبلغ ‌٦٨٥ ميليارد ريال تسهيلات قرض الحسنه براي متقاضيان و ايثارگران و اجراي طرحهاي خوداشتغالي، مشاغل خانگي و اشتغال فارغ التحصيلان طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

اختصاص مبلغ ‌٣٦٥ ميليون يورو تسهيلات ارزي براي اجراي طرح‌هاي صنعتي و معدني استان طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

اختصاص مبلغ ‌٣٠٠ ميليارد ريال به صورت وجوه اداره شده از محل اعتبارات بند ‌٢ ماده ‌٢٩ قانون اصلاح موادي از قانون برنامه چهارم و اجراي سياست‌هاي کلي اصل ‌٤٤ قانون اساسي به منظور اعطاي تسهيلات به شرکتهاي تعاوني فراگير ملي طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

اختصاص مبلغ ‌١١٩ ميليارد ريال جهت كمك به طرح‌هاي بهزيستي و كميته امداد شامل ساخت مجتمع فرهنگي، راه اندازي واحدهاي حمايتي و كانون هاي فرهنگي.

 

صدور مجوز استخدام در مشاغل تخصصي مورد نياز برخي ادارات استان.

 

اختصاص باقي مانده تسهيلات مصوب بنگاههاي اقتصادي و زودبازده طي سالهاي ‌١٣٨٤ تا ‌١٣٨٨ جهت اجراي طرحهاي جديد، نيمه تمام و تأمين سرمايه در گردش طرحهاي مصوب کارگروه اشتغال استان در سال ‌١٣٨٩.

 

اختصاص مبلغ ‌٥٠ ميليارد ريال تسهيلات سرمايه در گردش جهت تقويت تعاونيهاي استان در سال ‌١٣٨٩.

 

اختصاص مبلغ ‌٥٣ ميليارد ريال براي تهيه ‌٣٠٠٠ جهيزيه و لوازم منزل و تعمير ‌١٥٠٠ واحد مسکوني براي مددجويان و معلولان.

 

اختصاص ‌٢٠٠ ميليارد ريال جهت چهار بانده كردن جاده ترانزيت محور سه راهي سلطانيه- ابهر(به طول ‌١٣كيلومتر) طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

اختصاص مبلغ ‌٥٠٠ ميليارد ريال جهت کمک به طرحهاي عمراني و خدماتي شهري، کمک به دهياري‌ها، فضاي سبز و حمل و نقل عمومي و احياء بافت هاي فرسوده استان.

 

تکميل مطالعه و احداث باند دوم جاده ترانزيت زنجان- سرچم.

 

توسعه و تجهيز فرودگاه زنجان.

 

بهسازي و آسفالت راه روستاهاي بالاي ‌٥٠ خانوار استان تا پايان سال ‌١٣٩٢ به نحوي که به ميانگين کشوري برسد.

 

اختصاص ‌١٠٠ دستگاه اتوبوس و ميني بوس جهت کمک به توسعه سيستم حمل و نقل عمومي شهري استان در سال ‌١٣٨٩.

 

مطالعه اجراي منوريل شهري زنجان طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

تأمين اعتبار لازم جهت تکميل مطالعات امکان سنجي احداث شهر جديد (مناطق پايلوت) با رويکرد معماري و شهرسازي ايراني- اسلامي.

 

اختصاص مبلغ ‌٥/٣٣ ميليارد ريال جهت اجراي طرح‌هاي مخابراتي شامل افزايش پهناي باند، فيبر نوري و ايجاد شبكه ديتاي ملي طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

واگذاري ‌٣٧ هزار تلفن همراه و ‌٦٥٠٠ تلفن ثابت با ايجاد امکانات مربوط طي سالهاي ‌١٣٨٩ و ‌١٣٩٠.

 

تامين مبلغ ‌٢٥٠ ميليون يورو تسهيلات ازمحل صندوق توسعه ملي براي احداث نيروگاه دو زنجان.

 

اختصاص مبلغ ‌١٥٠ ميليارد ريال جهت تکميل مجتمع هاي آبرساني روستايي استان طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

اختصاص مبلغ ‌١٥٠ ميليارد ريال به منظور اجراي عمليات آبخيزداري استان طي سال‌هاي ‌١٣٩٠ تا ‌١٣٩٢.

 

اختصاص مبلغ ‌١١٠ ميليارد ريال جهت احداث خطوط برق رساني طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

تامين ‌٥٠ درصد هزينه اجراي ابياري تحت فشار به صورت بلاعوض از سوي دولت و مابقي توسط متقاضي(کشاورزان)

 

گازرساني به ‌٢٤٦ روستا واقع در محدوده قانوني طي سالهاي ‌١٣٩٠ تا ‌١٣٩٢.

 

شروع گازرساني به شهرک‌هاي اقماري در سطح استان طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

صدور مجوز شوراي اقتصاد براي سرمايه گذاري ‌٢٥٠٠ ميليون دلاري در طرحهاي سد و شبکه هاي آبياري و زهکشي آب منطقه اي زنجان.

 

تامين اعتبار براي اجراي سدهاي مطالعه شده وداراي تخصيص آب استان طي برنامه پنجم توسعه.

 

تأمين و انتقال آب به منظور توسعه باغات در سطح ‌٢٠٠٠ هکتار از اراضي شيبدار استان طي سالهاي ‌١٣٩٠ تا ‌١٣٩٢.

 

اختصاص مبلغ ‌٥٠ ميليارد ريال براي کمک به صندوق حمايت از توسعه سرمايه گذاري در بخش کشاورزي.

 

اختصاص مبلغ ‌٣٥٠ ميليارد ريال جهت احداث و تجهيز مقّر گروه هاي امداد و نجات بسيج در سطح استان.

 

اختصاص مبلغ ‌٤٥٤ ميليارد ريال جهت فعاليت هاي فرهنگي، احداث کانون‌هاي فرهنگي، ورزشي جوانان بسيج و مجتمع هاي فرهنگي در شهرهاي و مراکز بخش‌ها.

 

اختصاص مبلغ ‌١٤٥ ميليارد ريال جهت احداث، تکميل و تجهيز پروژه هاي دانشگاهي طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

اختصاص مبلغ ‌١٢٠ ميليارد ريال جهت احداث مجتمع هاي فرهنگي، اجتماعي و ورزشي در شهرها و مراکز بخشها به تعداد ‌٩١ باب.

 

اختصاص مبلغ ‌٩٧ ميليارد ريال جهت توسعه امور قضايي و طرح هاي دادگستري و شوراهاي حل اختلاف.

 

احداث، تکميل و تجهيز ‌٢٤٠ باب كتابخانه، نمازخانه ، ‌٥٧ باب سالن ورزشي و استخر طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

احداث يا استاندارد سازي سيستم گرمايشي و سرمايشي در ‌١٠٠٠ باب از مدارس سطح استان.

 

اختصاص مبلغ ‌٣٠ ميليارد ريال جهت کمک به تکميل مدارس خيرساز استان طي سالهاي ‌١٣٨٩ تا ‌١٣٩١.

 

احداث ‌٤٧ خانه بهداشت روستايي و احداث ‌١٣ باب مرکز بهداشت روستايي و ‌٨ باب مرکز بهداشتي درماني شهري طي سالهاي ‌١٣٩٠ و ‌١٣٩١.

 

اختصاص مبلغ ‌٢٣ ميليارد ريال جهت تکميل مجتمع فرهنگي، آموزشي، هنري و ورزشي ولايت زنجان.

 

اختصاص مبلغ ‌٤٦ ميليارد ريال جهت خريد تجهيزات تخصصي آزمايشگاهي و تجهيزات پزشکي و تكميل اردوگاه كاردرماني.

 

اجراي فاز ‌٢ بيمارستان آيت اله موسوي به ظرفيت ‌٢٢٠ تخت و تکميل بيمارستان ايجرود.

گزارش تصويري/ديدار خانواده‌هاي شهدا و ايثارگران استان زنجان با رييس جمهور

ديدار خانواده‌هاي شهدا و ايثارگران استان زنجان با رييس جمهور

رئيس جمهور:حكومت انسان كامل جامعه را به سوي تعالي سوق مي‌دهد

احمدي‌نژاد:

مشكل بيكاري تا 3 سال ديگر ريشه‌كن مي‌شود

خبرگزاري فارس: رئيس جمهور گفت: مشكل بيكاري تا دو، سه سال آينده در كشور بر‌طرف مي‌شود.

به گزارش خبرگزاري فارس از زنجان، محمود احمدي‌نژاد سه‌شنبه شب در گفت‌وگو با مردم استان از طريق شبكه اشراق با بيان اينكه رويكرد دور سوم سفرهاي استاني فرهنگي است، اظهار داشت: نام‌گذاري دور سوم سفر به عنوان فرهنگي دليل بر تعطيلي بخش‌ها‌ نيست، بلكه توجه بيشتر به بخش فرهنگ است.
وي با بيان اينكه وقتي نام ايران به زبان مي‌آيد، اثرات فرهنگي آن نمود پيدا مي‌كند، افزود: چيزي كه كشورها و ملت‌ها را نگه مي‌دارد، فرهنگ است.
رئيس جمهور در ادامه سخنان خود با بيان اينكه در دوران دفاع مقدس آن چيزي كه ايران را نگه داشت فرهنگ بود، تصريح كرد: بايد به فرهنگ غني كشورمان بيش از پيش توجه كنيم.
وي با اشاره به اينكه ايران در طول تاريخ بارها مورد هجوم و هجمه دشمنان قرار گرفته و اشغال شده است، بيان داشت: اما فرهنگ غني ايراني بارها بيگانگان را در خود هضم كرده و آنها را به رنگ خود درآورده است.
احمدي‌نژاد با بيان اينكه استان زنجان يكي از عناصر فرهنگي مهم كشور است، ادامه داد: فرهنگ اين منطقه يكي از فرهنگ‌هاي مهم كشور است، كه توانسته اصالت خود را حفظ كند.
وي به عزاداري‌هاي مردم زنجان در ايام ماه محرم اشاره كرد و گفت: شايد بسياري از كساني كه اين عزاداري‌ها را مشاهده مي‌كنند، زبان آذري و يا فارسي را متوجه نشوند، اما اين عزاداري به دليل خالص بودن مسلمان و غير‌مسلمان را به خود جذب مي‌كند.
رئيس جمهور، زنجان را يكي از مراكز اصلي توليد‌كننده فرهنگ دانست و عنوان داشت: پديده‌هاي فرهنگي نياز به غبار‌روبي دارند كه بايد تلاش كنيم غبار را از روي پديده‌هاي فرهنگي بزداييم و در حفظ و صيانت آنها بكوشيم.
وي در مورد پرداخت وام در بافت‌هاي فرسوده كه يكي از سؤالات شهروندان از رئيس جمهور بود، اظهار داشت: پرداخت تسهيلات در بافت‌هاي فرسوده 5 ميليون تومان بيشتر از ديگر وام‌ها است.
احمدي‌نژاد افزود: پرداخت وام براي بازسازي بافت‌هاي فرسوده در مراكز استان‌ها با 7 درصد و در شهرهاي ديگر با 4 درصد پرداخت مي‌شود.
وي در مورد اينكه گفته مي‌شود‌، پرداخت اين نوع وام‌ها به بانك‌ها ابلاغ نشده است، عنوان داشت: اين موضوع به بانك‌ها ابلاغ شده، اما اين امر را بررسي و مشكلات آن را بر طرف مي‌كنيم.
رئيس جمهور اشتغال را از دغدغه‌هاي مهم دولت و ملت ايران برشمرد و گفت: طرح بنگاه‌هاي كوچك اقتصادي توانست بيش از يك ميليون شغل در كشور ايجاد كند.
وي با بيان اينكه امسال نيز 820 هزار شغل در كشور ايجاد شده است، بيان داشت: در اين زمينه تلاش‌هاي خوبي در حال انجام است تا بيكاري در كشور ريشه‌كن شود.
احمدي‌نژاد اضافه كرد: در جلسه هيئت دولت مصوبات خوبي داشتيم و بودجه خوبي نيز به شهرك‌هاي صنعتي استان اختصاص يافت تا بيش از پيش فعال شوند.
وي ادامه داد: در زمينه توسعه باغ‌ها و زمين‌هاي كشاورزي نيز مصوبات خوبي به تصويب رسيده كه اجراي اين طرح‌ها مي‌تواند بيش از پيش در زمينه اشتغال جوانان مفيد باشد.
رئيس جمهور در ادامه با توصيه به جوانان گفت: اين كار است كه كشور را مي‌سازد و بايد تلاش كنيم تا از توليد و كار در كشور پشتيباني كنيم.
وي با اشاره به اينكه برخي از جوانان براي كار در برخي شغل‌ها رغبتي نشان نمي‌دهند، تصريح كرد: اگر همه پشت ميز بنشينند در كشور كاري ‌پيش نمي‌رود و بايد تلاش كنيم تا جوانان با سواد ما پشت دستگاه بايستد و كشاورز ما نيز عالم و باسواد باشد تا بتواند بهره‌برداري لازم را از زمين ببرد.
احمدي‌نژاد با اشاره به اينكه به دليل عدم رغبت جوانان شاهد حضور حدود 3 ميليون نيروي كار خارجي در كشور هستيم، تصريح كرد: دولت با همه توان در زمينه ريشه‌كني بيكاري به صورت ضربتي وارد عمل مي‌شود و ما تلاش داريم تا در طي دو يا سه سال آينده بيكاري در كشور ريشه كن شود.
وي در مورد بيمه كارگران فصلي نيز گفت: تلاش دولت اين است كه با عمران و سرمايه‌گذاري كاري كنيم كه براي كارگران فصلي نيز هميشه كار باشد.
رئيس جمهور عنوان داشت: بيمه كارگران فصلي نيز گيرهايي داشت كه بايد تلاش كنيم برطرف شود تا اگر زماني كارگري كار نداشت از صندوق تامين شود.
وي در مورد بالا بودن اجاره بها نيز خاطرنشان كرد: با اقداماتي كه در بحث مسكن در حال انجام است، اميدواريم همه خانوارهاي ايراني صاحب مسكن شوند تا مشكلات مردم در اين زمينه برطرف شود.

ادامه نوشته